دکتر فرهاد مختاری نژاد

اوتیت میانی مزمن به التهاب یا عفونتی گفته می‌شود که برای مدت طولانی در گوش میانی باقی می‌ماند یا به‌طور مکرر عود می‌کند.

در بعضی بیماران پارگی پرده گوش وجود دارد و ترشح گوش ممکن است به‌صورت دوره‌ای یا مداوم ایجاد شود.

عفونت مزمن می‌تواند علاوه بر پرده گوش، استخوانچه‌های ظریف گوش میانی را نیز تحت تأثیر قرار دهد و باعث کاهش شنوایی شود.

سابقه عفونت‌های مکرر گوش، اختلال عملکرد شیپور استاش، پارگی پایدار پرده گوش و مشکلات تهویه گوش میانی می‌توانند زمینه‌ساز بیماری باشند.

در برخی بیماران کلستئاتوم نیز همراه با بیماری مزمن گوش وجود دارد.

• ترشح مکرر یا طولانی از گوش یکی از علائم اصلی است.
• کاهش شنوایی، احساس گرفتگی گوش و در بعضی موارد درد نیز ممکن است وجود داشته باشند.
• ترشح بدبو یا ادامه‌دار می‌تواند احتمال وجود کلستئاتوم را مطرح کند و نیازمند بررسی دقیق‌تر باشد.

درمان به وضعیت پرده گوش، وجود عفونت فعال، میزان کاهش شنوایی و احتمال وجود کلستئاتوم بستگی دارد.

در زمان عفونت ممکن است پاک‌سازی گوش و درمان دارویی موضعی مورد استفاده قرار گیرد.

اگر پارگی پرده باقی بماند یا بیماری مزمن ساختاری وجود داشته باشد، جراحی برای ترمیم پرده یا پاک‌سازی گوش میانی و ماستوئید ممکن است مطرح شود.

ترشحی که بارها تکرار می‌شود، کاهش شنوایی یا سوراخ ماندگار پرده گوش نیازمند ارزیابی هستند.

بروز سرگیجه، ضعف عضلات صورت، درد شدید یا تب همراه با بیماری مزمن گوش اهمیت بیشتری دارد.

• خشک نگه داشتن گوش در صورت وجود پارگی پرده، درمان مناسب عفونت و خودداری از وارد کردن اجسام یا قطره‌های نامناسب به گوش اهمیت دارد.

پرده گوش غشای ظریفی است که مجرای گوش خارجی را از گوش میانی جدا می‌کند.

ایجاد سوراخ یا پارگی در این پرده می‌تواند بر انتقال صدا تأثیر بگذارد و راهی برای ورود آب و آلودگی به گوش میانی ایجاد کند.

عفونت گوش، ضربه مستقیم، وارد کردن اجسام به گوش، تغییر ناگهانی فشار و صدای بسیار شدید از علل احتمالی هستند.

• کاهش شنوایی، درد ناگهانی، ترشح یا خونریزی از گوش و گاهی وزوز ممکن است دیده شوند.
• در برخی افراد سرگیجه نیز ایجاد می‌شود.

برخی پارگی‌های جدید به‌طور خودبه‌خود ترمیم می‌شوند.

اگر سوراخ برای مدت طولانی باقی بماند یا باعث عفونت‌های مکرر و کاهش شنوایی شود، ترمیم جراحی پرده گوش یا تیمپانوپلاستی ممکن است مطرح شود.

کاهش شنوایی پس از ضربه، خروج خون یا مایع از گوش یا باقی ماندن سوراخ برای مدت طولانی نیازمند بررسی است.

• تا زمانی که پزشک اجازه نداده است بهتر است آب وارد گوش نشود و از مصرف خودسرانه قطره گوش پرهیز شود.

کلستئاتوم تجمع غیرطبیعی سلول‌های پوستی و کراتین در گوش میانی یا استخوان ماستوئید است.

این ضایعه سرطان محسوب نمی‌شود، اما می‌تواند به‌تدریج رشد کند و به استخوانچه‌های گوش و ساختارهای اطراف آسیب برساند.

به همین دلیل کلستئاتوم برخلاف بسیاری از عفونت‌های ساده گوش معمولاً نیازمند پیگیری تخصصی است.

نوع اکتسابی بیماری اغلب با فرورفتگی پرده گوش و اختلال تهویه گوش میانی ارتباط دارد.

پوست در ناحیه فرورفته تجمع پیدا می‌کند و به‌تدریج یک کیسه حاوی کراتین تشکیل می‌شود.

برخی موارد نیز مادرزادی هستند.

• ترشح مکرر و بدبو از گوش و کاهش شنوایی از علائم رایج هستند.
• درد گوش نیز ممکن است وجود داشته باشد.
• در مراحل پیشرفته‌تر، سرگیجه یا ضعف عصب صورت می‌تواند ایجاد شود.

درمان اصلی کلستئاتوم در بسیاری از بیماران جراحی است.

هدف جراحی خارج کردن کامل بافت بیماری، ایجاد یک گوش ایمن و در صورت امکان حفظ یا بازسازی شنوایی است.

وسعت جراحی بر اساس محل و گسترش بیماری تعیین می‌شود و ممکن است تیمپانوپلاستی یا جراحی ماستوئید نیز لازم باشد.

ترشح مزمن و بدبوی گوش، کاهش تدریجی شنوایی یا مشاهده ضایعه مشکوک در معاینه باید جدی گرفته شود.

وجود سرگیجه، ضعف صورت یا درد شدید نیازمند بررسی سریع‌تر است.

• پس از تشخیص، پیگیری منظم اهمیت زیادی دارد.
• حتی بعد از جراحی نیز ممکن است برای بررسی باقی ماندن یا عود بیماری، معاینه و در برخی موارد تصویربرداری لازم باشد.

اتواسکلروز بیماری‌ای است که در آن بازسازی غیرطبیعی استخوان اطراف گوش داخلی می‌تواند حرکت استخوان رکابی را محدود کند.

وقتی استخوان رکابی به‌درستی حرکت نکند، انتقال صدا از گوش میانی به گوش داخلی کاهش پیدا می‌کند.

نتیجه معمولاً کاهش تدریجی شنوایی از نوع انتقالی است.

زمینه ژنتیکی در برخی افراد نقش دارد و بیماری ممکن است در اعضای یک خانواده بیشتر دیده شود.

علت دقیق ایجاد آن در همه بیماران مشخص نیست.

• کاهش تدریجی شنوایی معمولاً مهم‌ترین علامت است.
• وزوز گوش نیز در بعضی بیماران وجود دارد.
• بیماری می‌تواند یک یا هر دو گوش را درگیر کند.

انتخاب درمان به میزان کاهش شنوایی، شرایط گوش و ترجیح بیمار بستگی دارد.

سمعک می‌تواند در بسیاری از بیماران به بهبود شنوایی کمک کند.

در بیماران مناسب، جراحی استخوان رکابی مانند استاپدوتومی می‌تواند برای بهبود انتقال صدا مطرح شود.

کاهش تدریجی شنوایی با پرده گوش طبیعی، به‌خصوص در فردی که سابقه خانوادگی مشابه دارد، می‌تواند نیازمند بررسی بیشتر باشد.

• روش قطعی شناخته‌شده‌ای برای پیشگیری از بیماری وجود ندارد.
• پیگیری شنوایی می‌تواند زمان مناسب مداخله را مشخص کند.

افت ناگهانی شنوایی حسی‌عصبی زمانی مطرح می‌شود که شنوایی در مدت کوتاهی، معمولاً طی چند ساعت تا چند روز، به‌طور قابل‌توجه کاهش پیدا کند.

این وضعیت معمولاً یک گوش را درگیر می‌کند اما ممکن است همراه با وزوز یا سرگیجه نیز باشد.

افت ناگهانی شنوایی از مشکلاتی است که ارزیابی آن نباید برای مدت طولانی به تعویق بیفتد.

در بسیاری از بیماران علت مشخصی پیدا نمی‌شود.

عوامل ویروسی، عروقی، التهابی و خودایمنی از مکانیسم‌های احتمالی هستند.

در تعداد کمتری از افراد، بیماری‌های ساختاری یا تومورها می‌توانند علت کاهش شنوایی باشند.

• بیمار ممکن است هنگام بیدار شدن متوجه شود یک گوش بسیار کمتر می‌شنود.
• برخی افراد ابتدا تصور می‌کنند گوششان با جرم یا آب بسته شده است.
• وزوز و احساس پری گوش نیز ممکن است وجود داشته باشند.

پس از تأیید نوع حسی‌عصبی کاهش شنوایی، کورتیکواستروئیدها یکی از گزینه‌های درمانی در بازه زمانی مناسب هستند.

دارو می‌تواند به‌صورت خوراکی یا در بعضی شرایط با تزریق داخل گوش استفاده شود.

انتخاب روش بر اساس زمان شروع علائم، شرایط بیمار و پاسخ به درمان انجام می‌شود.

کاهش ناگهانی شنوایی یک گوش باید سریع بررسی شود.

این مشکل را نباید فقط به جرم گوش یا سرماخوردگی نسبت داد و چند هفته برای بهبود خودبه‌خودی صبر کرد.

• مهم‌ترین اقدام، تشخیص سریع نوع کاهش شنوایی و شروع درمان مناسب در صورت نیاز است.

در این نوع کم‌شنوایی، مشکل عمدتاً در حلزون گوش داخلی یا عصب شنوایی قرار دارد.

این حالت با کم‌شنوایی انتقالی که ناشی از مشکلات پرده یا گوش میانی است تفاوت دارد.

افزایش سن، تماس طولانی با صدای بلند، برخی داروها، عفونت‌ها، عوامل ژنتیکی و بیماری‌های گوش داخلی می‌توانند باعث آن شوند.

گاهی نیز علت مشخصی پیدا نمی‌شود.

• فرد ممکن است صدا را بشنود اما درک کلمات، به‌ویژه در محیط شلوغ، برای او دشوار باشد.
• بلند کردن صدای تلویزیون یا مشکل در مکالمات گروهی نیز شایع است.
• وزوز ممکن است همراه باشد.

اگر کاهش شنوایی دائمی باشد، سمعک در بسیاری از بیماران کمک‌کننده است.

در کم‌شنوایی شدید یا عمیق که سمعک سود کافی ایجاد نمی‌کند، بسته به شرایط بیمار روش‌های پیشرفته‌تر بازتوانی شنوایی ممکن است بررسی شوند.

کاهش یک‌طرفه، افت سریع یا تفاوت واضح بین دو گوش نیازمند بررسی بیشتری نسبت به کاهش تدریجی و متقارن است.

• محافظت از گوش در برابر صدای بلند و پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای آسیب‌رسان به گوش می‌تواند بخشی از پیشگیری باشد.

وزوز به شنیدن صدایی گفته می‌شود که منبع خارجی مشخصی ندارد.

فرد ممکن است صدا را به شکل سوت، زنگ، همهمه یا صدای ضربان احساس کند.

وزوز یک بیماری مستقل نیست و می‌تواند نشانه مشکلات مختلف سیستم شنوایی باشد.

کاهش شنوایی، تماس با صدای بلند، بیماری‌های گوش میانی، مشکلات گوش داخلی و برخی داروها ممکن است با وزوز همراه باشند.

گاهی علت مشخصی پیدا نمی‌شود.

وزوز یک‌طرفه، وزوز همراه با کاهش شنوایی نامتقارن یا سرگیجه و وزوزی که با ضربان قلب هماهنگ است اهمیت بیشتری دارد.

درمان ابتدا بر پیدا کردن و اصلاح علت قابل درمان تمرکز دارد.

در برخی بیماران اصلاح کاهش شنوایی با سمعک باعث کاهش آزار وزوز می‌شود.

روش‌های صوت‌درمانی و مداخلات رفتاری نیز ممکن است برای کنترل اثر وزوز بر زندگی فرد مورد استفاده قرار گیرند.

وزوز جدید و مداوم، به‌ویژه اگر یک‌طرفه باشد یا با افت شنوایی همراه شود، بهتر است بررسی شود.

• محافظت در برابر صدای بلند و مدیریت مشکلات شنوایی زمینه‌ای می‌تواند کمک‌کننده باشد.

BPPV یکی از علل شایع سرگیجه دورانی است.

حملات معمولاً کوتاه هستند و با تغییر وضعیت سر، مانند غلت زدن در تخت یا نگاه کردن به بالا، تحریک می‌شوند.

ذرات بسیار کوچک کلسیمی که به‌طور طبیعی در بخشی از گوش داخلی قرار دارند ممکن است وارد مجاری نیم‌دایره‌ای شوند.

حرکت این ذرات هنگام تغییر وضعیت سر پیام اشتباه حرکتی به مغز ارسال می‌کند و احساس چرخش ایجاد می‌شود.

• سرگیجه ناگهانی و کوتاه پس از تغییر وضعیت سر مشخصه اصلی است.
• تهوع نیز ممکن است ایجاد شود.
• کاهش شنوایی معمولاً جزء علائم BPPV ساده نیست.

مانورهای جابه‌جایی ذرات مانند مانور اپلی از درمان‌های اصلی هستند.

این مانورها ذرات را از مجرای درگیر به محل مناسب هدایت می‌کنند.

در BPPV معمول، استفاده طولانی‌مدت از داروهای ضدسرگیجه جایگزین این مانورها نیست.

سرگیجه‌ای که تکرار می‌شود یا تشخیص آن مشخص نیست بهتر است ارزیابی شود.

اگر سرگیجه با ضعف دست یا پا، اختلال تکلم، دوبینی یا سایر علائم عصبی جدید همراه باشد، نیاز به ارزیابی فوری دارد.

• در بسیاری از بیماران راه قطعی برای جلوگیری از عود وجود ندارد.
• شناخت علائم و مراجعه برای انجام مانور مناسب می‌تواند مدت حملات را کاهش دهد.

بیماری منییر یکی از اختلالات گوش داخلی است که می‌تواند باعث حملات سرگیجه، وزوز، احساس پری گوش و کاهش شنوایی شود.

علائم معمولاً به شکل دوره‌ای ظاهر می‌شوند.

افزایش غیرطبیعی مایع در بخش‌هایی از گوش داخلی با این بیماری ارتباط دارد، اما علت اصلی این تغییر در همه بیماران مشخص نیست.

• حملات سرگیجه که معمولاً از چند دقیقه تا چند ساعت ادامه دارند، همراه با وزوز و تغییر شنوایی از علائم مهم هستند.
• بعضی بیماران قبل یا هنگام حمله احساس فشار یا پری در گوش دارند.

درمان بر کاهش تعداد و شدت حملات و حفظ عملکرد شنوایی تمرکز دارد.

اصلاح بعضی عادات غذایی و داروها می‌توانند در برخی بیماران کمک‌کننده باشند.

اگر علائم با درمان‌های اولیه کنترل نشوند، روش‌های دیگری مانند تزریق داخل گوش یا برخی مداخلات تخصصی ممکن است بررسی شوند.

تکرار سرگیجه همراه با وزوز یا تغییر شنوایی یک گوش نیازمند بررسی دقیق‌تر است.

برنامه درمان باید متناسب با وضعیت بیمار طراحی شود و پیگیری شنوایی نیز اهمیت دارد.

شوانوم وستیبولار یک تومور معمولاً خوش‌خیم است که از سلول‌های پوشاننده بخش تعادلی عصب هشتم مغزی ایجاد می‌شود.

این تومور می‌تواند با رشد خود روی مسیرهای شنوایی و تعادل اثر بگذارد.

در بیشتر بیماران علت مشخصی وجود ندارد.

در موارد نادر، زمینه ژنتیکی مانند نوروفیبروماتوز نوع ۲ مطرح است.

• کاهش تدریجی شنوایی یک‌طرفه یکی از علائم مهم است.
• وزوز یک‌طرفه و اختلال تعادل نیز ممکن است وجود داشته باشند.
• سرگیجه شدید دورانی همیشه علامت غالب نیست.

انتخاب درمان به اندازه تومور، سرعت رشد، سن بیمار و وضعیت شنوایی بستگی دارد.

در برخی بیماران تنها تصویربرداری و پیگیری انجام می‌شود.

جراحی یا رادیوسرجری نیز در شرایط مناسب ممکن است مطرح شوند.

کم‌شنوایی حسی‌عصبی نامتقارن یا وزوز یک‌طرفه پایدار ممکن است نیاز به بررسی عصب شنوایی داشته باشد.

• روش شناخته‌شده‌ای برای پیشگیری از ایجاد تومور وجود ندارد، اما در بیماران انتخاب‌شده پیگیری تصویربرداری می‌تواند رشد آن را مشخص کند.

اوتیت خارجی بدخیم یک عفونت شدید گوش خارجی است که می‌تواند به استخوان قاعده جمجمه گسترش پیدا کند.

واژه «بدخیم» در اینجا به معنی سرطان نیست و به رفتار تهاجمی عفونت اشاره دارد.

این بیماری بیشتر در سالمندان مبتلا به دیابت یا افراد دارای ضعف سیستم ایمنی دیده می‌شود.

عفونت از پوست مجرای گوش آغاز می‌شود و در صورت پیشرفت می‌تواند بافت‌های عمقی و استخوان را درگیر کند.

• درد شدید و مداوم گوش، به‌ویژه در شب، و ترشح گوش از علائم مهم هستند.
• درد ممکن است بیش از چیزی باشد که در معاینه اولیه انتظار می‌رود.
• در بیماری پیشرفته احتمال درگیری اعصاب جمجمه‌ای نیز وجود دارد.

درمان معمولاً شامل آنتی‌بیوتیک مناسب برای مدت کافی و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت است.

تصویربرداری و پیگیری پاسخ به درمان نیز ممکن است لازم باشد.

فرد مبتلا به دیابت یا نقص ایمنی که درد شدید و مداوم گوش و ترشح دارد بهتر است سریع بررسی شود.

کنترل مناسب دیابت و جلوگیری از آسیب به پوست مجرای گوش می‌تواند اهمیت داشته باشد.

ادیومتری آزمونی برای اندازه‌گیری میزان شنوایی در فرکانس‌های مختلف است.

نتیجه تست می‌تواند مشخص کند آیا کاهش شنوایی وجود دارد و شدت آن چقدر است.

بیمار در محیط کنترل‌شده صداهایی با فرکانس و شدت متفاوت می‌شنود و به شنیدن آن‌ها پاسخ می‌دهد.

آزمون هدایت هوایی و استخوانی به افتراق انواع کاهش شنوایی کمک می‌کند.

کاهش شنوایی، وزوز، بعضی سرگیجه‌ها، عفونت مزمن گوش و پیگیری قبل و بعد از جراحی گوش از دلایل رایج هستند.

این تست نوع و شدت کم‌شنوایی را مشخص می‌کند و می‌تواند در تصمیم‌گیری درباره سمعک یا جراحی اهمیت داشته باشد.

تست شنوایی به‌تنهایی علت تمام انواع کم‌شنوایی را مشخص نمی‌کند.

نتیجه باید همراه با معاینه گوش و سایر یافته‌ها تفسیر شود.

تیمپانومتری وضعیت حرکت پرده گوش و فشار گوش میانی را بررسی می‌کند.

این آزمون می‌تواند اطلاعاتی درباره مایع گوش میانی، عملکرد پرده و برخی مشکلات گوش میانی ارائه دهد.

یک پروب کوچک داخل مجرای گوش قرار می‌گیرد و تغییرات فشار ایجادشده پاسخ پرده گوش را ثبت می‌کند.

کاهش شنوایی انتقالی، احساس گرفتگی گوش و مشکلات مشکوک گوش میانی از موارد کاربرد هستند.

آزمون سریع و غیرتهاجمی است و در کنار ادیومتری تصویر دقیق‌تری از عملکرد گوش میانی ایجاد می‌کند.

معمولاً خیر؛ ممکن است برای چند ثانیه احساس فشار در گوش ایجاد شود.

نتیجه باید در کنار معاینه و تست شنوایی بررسی شود و به‌تنهایی تشخیص نهایی محسوب نمی‌شود.

تیمپانوپلاستی عملی برای ترمیم پرده گوش و در برخی بیماران بازسازی ساختارهای گوش میانی است.

جراح با استفاده از بافت مناسب سوراخ پرده را ترمیم می‌کند.

اگر استخوانچه‌های گوش نیز آسیب دیده باشند، ممکن است بازسازی زنجیره انتقال صدا هم انجام شود.

پارگی مزمن پرده، عفونت‌های مکرر و کاهش شنوایی مرتبط با آسیب پرده از دلایل احتمالی هستند.

همه پارگی‌های جدید به جراحی نیاز ندارند، زیرا برخی خودبه‌خود ترمیم می‌شوند.

بستن سوراخ می‌تواند احتمال ورود آب و ایجاد عفونت را کاهش دهد.

در برخی بیماران شنوایی نیز بهتر می‌شود.

• عفونت، باقی ماندن سوراخ، تغییر چشایی موقت، سرگیجه و تغییر شنوایی از عوارض احتمالی هستند.

• خشک نگه داشتن گوش و رعایت توصیه‌های مربوط به فعالیت، فین کردن و مراجعات بعدی اهمیت دارد.

ماستوئیدکتومی جراحی بخشی از استخوان پشت گوش است که حفره‌های هوایی ماستوئید در آن قرار دارند.

این عمل بیشتر در بعضی بیماری‌های مزمن گوش و کلستئاتوم مطرح می‌شود.

جراح با دسترسی به استخوان ماستوئید، بافت بیماری را خارج می‌کند.

نوع و وسعت عمل بر اساس گسترش بیماری متفاوت است.

کلستئاتوم و برخی عفونت‌های مزمن یا پیچیده گوش از مهم‌ترین دلایل انجام این جراحی هستند.

هدف اصلی حذف بیماری و جلوگیری از گسترش آن به ساختارهای مهم اطراف است.

در برخی بیماران بازسازی شنوایی نیز هم‌زمان یا در مرحله بعد انجام می‌شود.

• کاهش شنوایی، سرگیجه، اختلال چشایی و آسیب به عصب صورت از عوارض احتمالی اما غیرقطعی هستند.

• پیگیری طولانی‌مدت اهمیت دارد؛ به‌ویژه در بیمارانی که کلستئاتوم داشته‌اند.

استاپدوتومی یکی از روش‌های جراحی برای درمان کاهش شنوایی ناشی از اتواسکلروز است.

در این عمل مسیر انتقال ارتعاش از استخوانچه‌های گوش به گوش داخلی بازسازی می‌شود.

بخش کوچکی از استخوان رکابی که حرکت آن محدود شده است با یک پروتز بسیار ظریف جایگزین یا بای‌پس می‌شود.

بیماری که کاهش شنوایی انتقالی ناشی از اتواسکلروز دارد و شرایط گوش داخلی و معاینه او برای عمل مناسب است ممکن است کاندید باشد.

در بیمار مناسب می‌تواند فاصله شنوایی انتقالی را کاهش داده و شنوایی را بهتر کند.

• سرگیجه، تغییر چشایی، وزوز و در موارد نادر کاهش شدید شنوایی ممکن است رخ دهند.

• بیمار باید توصیه‌های مربوط به فعالیت، فشار و ورود آب به گوش را رعایت کند و شنوایی در زمان مناسب مجدداً ارزیابی شود.

در تزریق داخل تیمپان یا Intratympanic Injection، دارو از طریق پرده گوش وارد فضای گوش میانی می‌شود تا بتواند با غلظت بیشتری به گوش داخلی برسد.

پس از بی‌حسی موضعی، دارو با سوزن ظریف از پرده گوش وارد گوش میانی می‌شود و بیمار برای مدت کوتاهی در وضعیت مشخص قرار می‌گیرد.

در بعضی موارد افت ناگهانی شنوایی حسی‌عصبی، به‌خصوص در شرایطی که درمان اولیه کافی نبوده یا محدودیت مصرف کورتون سیستمیک وجود دارد، این روش مطرح می‌شود.

تزریق داخل گوش در بعضی بیماران مبتلا به بیماری منییر نیز ممکن است کاربرد داشته باشد.

دارو با غلظت بالا به ناحیه گوش داخلی نزدیک می‌شود و میزان مواجهه سیستمیک ممکن است کمتر باشد.

• درد کوتاه‌مدت، سرگیجه، عفونت و باقی ماندن سوراخ کوچک پرده از عوارض احتمالی هستند.

• رعایت دستور پزشک و مراجعه برای ارزیابی مجدد شنوایی اهمیت دارد.