دکتر محمدحسین ابراهیم زاده

آرتروز زانو یا Knee Osteoarthritis یک بیماری مزمن و فرسایشی مفصل زانو است که در آن غضروف صاف پوشاننده انتهای استخوان ران، ساق و سطح مفصلی کشکک به‌تدریج کیفیت طبیعی خود را از دست می‌دهد. این غضروف در حالت طبیعی به استخوان‌ها اجازه می‌دهد با اصطکاک کم روی یکدیگر حرکت کنند و فشار ناشی از راه رفتن و فعالیت را جذب کنند.

با تخریب تدریجی غضروف، سطح مفصل ناهموارتر می‌شود و فشار بیشتری به استخوان زیر غضروف و سایر ساختارهای زانو وارد می‌شود. بدن در پاسخ به این تغییرات ممکن است استخوان اضافه یا زائده‌های استخوانی ایجاد کند و فضای مفصلی نیز به‌تدریج کاهش پیدا کند.

آرتروز زانو معمولاً یک بیماری تدریجی است و ممکن است سال‌ها طول بکشد تا علائم شدید ایجاد کند. شدت تغییرات در عکس همیشه با شدت درد بیمار یکسان نیست؛ به همین دلیل تصمیم‌گیری برای درمان فقط بر اساس تصویربرداری انجام نمی‌شود و علائم، میزان محدودیت و کیفیت زندگی بیمار نیز اهمیت دارند.

افزایش سن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر آرتروز زانو است، اما بیماری فقط در سالمندان ایجاد نمی‌شود. اضافه‌وزن باعث افزایش بار مکانیکی روی زانو می‌شود و می‌تواند سرعت فرسایش مفصل را افزایش دهد. هر کیلوگرم وزن اضافی هنگام راه رفتن چند برابر فشار بیشتری به مفصل وارد می‌کند.

آسیب‌های قبلی زانو مانند پارگی رباط صلیبی، پارگی منیسک یا شکستگی داخل مفصل نیز می‌توانند زمینه آرتروز زودرس را فراهم کنند. حتی اگر آسیب اولیه درمان شده باشد، تغییر در توزیع فشار یا پایداری مفصل ممکن است سال‌ها بعد باعث آسیب غضروف شود.

انحراف محور اندام مانند پای پرانتزی یا ضربدری نیز اهمیت دارد. در این شرایط فشار به‌طور مساوی بین قسمت داخلی و خارجی مفصل توزیع نمی‌شود و یک بخش از زانو سریع‌تر فرسوده می‌شود.

• شایع‌ترین علامت آرتروز زانو درد هنگام فعالیت است. بیمار ممکن است هنگام راه رفتن طولانی، بالا و پایین رفتن از پله، بلند شدن از صندلی یا نشستن و برخاستن احساس درد داشته باشد.
• خشکی زانو پس از استراحت نیز شایع است. بعضی بیماران می‌گویند بعد از بیدار شدن یا نشستن طولانی، چند دقیقه اول حرکت دشوار است اما پس از کمی راه رفتن مفصل روان‌تر می‌شود.
• تورم، احساس سنگینی، محدودیت خم و صاف شدن زانو و شنیدن صدای تق‌تق یا ساییدگی نیز ممکن است وجود داشته باشد. در مراحل پیشرفته‌تر، درد می‌تواند هنگام استراحت یا شب نیز ادامه پیدا کند و تغییر شکل زانو یا لنگش ایجاد شود.

درمان آرتروز معمولاً به‌صورت مرحله‌ای انجام می‌شود و همه بیماران نیاز به جراحی ندارند. در مراحل اولیه، کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن، اصلاح فعالیت، تقویت عضلات چهارسر و عضلات لگن و فیزیوتراپی می‌تواند فشار روی مفصل را کاهش دهد.

داروهای ضدالتهاب یا مسکن در صورت مناسب بودن شرایط بیمار می‌توانند برای کنترل دوره‌ای درد استفاده شوند. در بعضی بیماران تزریق داخل مفصل نیز به‌عنوان یکی از گزینه‌های کاهش علائم مطرح می‌شود، اما نوع تزریق و انتظار از نتیجه باید بر اساس وضعیت مفصل تعیین شود.

اگر آرتروز بسیار شدید باشد و درد و محدودیت عملکرد با درمان‌های غیرجراحی کنترل نشود، تعویض کامل مفصل زانو یا Total Knee Arthroplasty - TKA می‌تواند مطرح شود. تصمیم به جراحی بر اساس شدت علائم، کیفیت زندگی، یافته‌های تصویربرداری و شرایط عمومی بیمار گرفته می‌شود.

• اگر درد زانو بیش از چند هفته ادامه دارد و با استراحت ساده برطرف نمی‌شود، بهتر است علت آن بررسی شود. درد هنگام فعالیت روزمره، محدود شدن توانایی راه رفتن یا نیاز مکرر به دارو نیز از دلایل مراجعه هستند.
• تورم مکرر زانو، کاهش تدریجی دامنه حرکت، تغییر شکل پا یا احساس ناپایداری نیز باید بررسی شوند. این علائم ممکن است علاوه بر آرتروز، ناشی از آسیب‌های دیگری مانند منیسک، رباط یا مشکلات کشکک باشند.
• درد شبانه شدید یا کاهش قابل‌توجه کیفیت زندگی نشان می‌دهد بیماری ممکن است وارد مراحل پیشرفته‌تری شده باشد و ارزیابی گزینه‌های درمانی دقیق‌تر ضروری است.

• همه موارد آرتروز قابل پیشگیری نیستند، اما کنترل وزن یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند فشار واردشده به زانو را کاهش دهد. حفظ فعالیت بدنی منظم و متناسب نیز به تقویت عضلات و حفظ دامنه حرکت کمک می‌کند.
• درمان صحیح آسیب‌های ورزشی اهمیت زیادی دارد. پارگی رباط یا منیسک که باعث ناپایداری طولانی‌مدت زانو شود می‌تواند خطر آسیب غضروف و آرتروز را افزایش دهد.
• اصلاح مشکلات محور اندام، پرهیز از افزایش ناگهانی فعالیت‌های سنگین و استفاده از تکنیک صحیح در ورزش نیز می‌تواند به کاهش آسیب‌های مکرر مفصل کمک کند.

منیسک‌ها دو ساختار نیم‌دایره‌ای از جنس فیبروغضروف هستند که بین استخوان ران و ساق قرار دارند. هر زانو دارای یک منیسک داخلی و یک منیسک خارجی است و این ساختارها نقش مهمی در جذب ضربه، توزیع فشار، پایداری و حرکت نرم مفصل دارند.

پارگی منیسک می‌تواند کوچک و بدون علامت باشد یا به اندازه‌ای بزرگ باشد که حرکت زانو را مختل کند. محل پارگی نیز اهمیت دارد؛ زیرا بخش‌های خارجی منیسک خون‌رسانی بیشتری دارند و برخی پارگی‌های این ناحیه شانس بیشتری برای ترمیم دارند.

از دست رفتن مقدار زیادی از بافت منیسک می‌تواند در طولانی‌مدت فشار روی غضروف مفصل را افزایش دهد، بنابراین در جراحی‌های امروزی تا حد امکان تلاش می‌شود بافت سالم منیسک حفظ شود.

در افراد جوان، پارگی منیسک اغلب هنگام چرخش ناگهانی زانو ایجاد می‌شود. برای مثال ممکن است پای ورزشکار روی زمین ثابت باشد اما بدن به‌سرعت تغییر جهت دهد و نیروی چرخشی زیادی به منیسک وارد شود.

در افراد میانسال و سالمند، منیسک ممکن است به‌تدریج دچار تغییرات فرسایشی شود. در این شرایط حتی حرکاتی مانند چمباتمه زدن، بلند شدن یا یک پیچش ساده می‌تواند موجب ایجاد یا تشدید پارگی شود.

پارگی منیسک ممکن است همراه با آسیب‌های دیگر مانند پارگی ACL رخ دهد، به‌خصوص در آسیب‌های ورزشی شدید.

• درد در قسمت داخلی یا خارجی خط مفصل یکی از علائم شایع است. درد ممکن است هنگام چرخیدن روی زانو، اسکات یا بالا و پایین رفتن از پله تشدید شود.
• تورم ممکن است چند ساعت بعد از آسیب ایجاد شود و بعضی بیماران احساس کلیک، گیر کردن یا حرکت غیرطبیعی در مفصل دارند. اگر قسمتی از منیسک پاره شده و داخل مفصل گیر کند، ممکن است زانو به‌طور واقعی قفل شود و بیمار نتواند آن را کاملاً صاف کند.
• همه صداهای زانو به معنی پارگی منیسک نیستند و تشخیص بر اساس معاینه و در صورت نیاز MRI انجام می‌شود.

درمان به نوع پارگی، محل آن، سن بیمار، سطح فعالیت و وجود آسیب‌های همراه بستگی دارد. بسیاری از پارگی‌های فرسایشی بدون قفل شدن واقعی زانو ابتدا با درمان غیرجراحی مدیریت می‌شوند.

فیزیوتراپی برای تقویت عضلات و بهبود عملکرد مفصل اهمیت زیادی دارد. کاهش موقت فعالیت‌های تحریک‌کننده و کنترل التهاب نیز می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.

در پارگی‌های مناسب برای ترمیم، به‌خصوص در افراد جوان، جراحی آرتروسکوپی و Meniscus Repair ممکن است انجام شود. در مواردی که بخش آسیب‌دیده قابلیت ترمیم ندارد، ممکن است فقط قسمت ناپایدار و آسیب‌دیده برداشته شود و تا حد امکان بافت سالم باقی بماند.

• اگر بعد از پیچ خوردن زانو تورم قابل‌توجه ایجاد شده یا درد برای چند روز تا چند هفته باقی مانده است، بررسی پزشکی مناسب است. ناتوانی در خم یا صاف کردن کامل زانو نیز اهمیت دارد.
• قفل شدن واقعی مفصل، یعنی زمانی که زانو به دلیل گیر کردن یک ساختار داخل مفصل قادر به صاف شدن نیست، از علائمی است که نیاز به ارزیابی سریع‌تر دارد.
• افرادی که بعد از دوره فیزیوتراپی همچنان درد، گیر کردن یا محدودیت فعالیت دارند نیز ممکن است نیازمند بررسی دقیق‌تر با MRI و تصمیم‌گیری درباره درمان جراحی باشند.

• تقویت عضلات ران و لگن باعث بهبود کنترل زانو هنگام دویدن، پرش و تغییر جهت می‌شود. ورزشکارانی که قدرت و کنترل حرکتی مناسبی دارند کمتر در معرض حرکات ناگهانی و غیرقابل‌کنترل مفصل قرار می‌گیرند.
• گرم کردن مناسب قبل از ورزش و افزایش تدریجی شدت تمرین اهمیت دارد. بازگشت سریع به ورزش پس از آسیب نیز می‌تواند خطر آسیب مجدد را افزایش دهد.
• در افراد دارای آرتروز یا تغییرات فرسایشی، کاهش فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند و حفظ وزن مناسب می‌تواند فشار روی منیسک را کمتر کند.

رباط صلیبی قدامی یا ACL یکی از مهم‌ترین رباط‌های داخل زانو است و نقش اساسی در کنترل حرکت استخوان ساق نسبت به ران و پایداری چرخشی مفصل دارد. این رباط به‌خصوص هنگام دویدن، تغییر جهت و فرود پس از پرش اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

پارگی ACL می‌تواند کامل یا ناقص باشد. در بعضی بیماران با پارگی کامل، فعالیت‌های معمول روزانه بدون مشکل انجام می‌شود اما هنگام ورزش یا حرکات چرخشی زانو خالی می‌کند.

اهمیت آسیب ACL فقط به خود رباط محدود نیست؛ زیرا ناپایداری مکرر می‌تواند در طول زمان منیسک و غضروف مفصل را نیز در معرض آسیب قرار دهد.

بسیاری از پارگی‌های ACL بدون برخورد مستقیم با فرد دیگر رخ می‌دهند. ورزشکار ممکن است هنگام تغییر جهت، توقف سریع یا فرود از پرش زانو را در وضعیت نامناسب قرار دهد و رباط پاره شود.

ورزش‌هایی مانند فوتبال، بسکتبال، والیبال و اسکی از فعالیت‌هایی هستند که حرکات چرخشی و تغییر جهت در آن‌ها زیاد است.

ضربه مستقیم نیز می‌تواند باعث پارگی شود، به‌خصوص اگر زانو هم‌زمان تحت نیروهای چرخشی و خمشی قرار بگیرد.

• بعضی بیماران هنگام آسیب صدای واضح «تق» یا احساس پاره شدن داخل زانو را گزارش می‌کنند. تورم سریع طی چند ساعت اول نیز یکی از علائم مهم است و معمولاً به دلیل خونریزی داخل مفصل ایجاد می‌شود.
• پس از کاهش درد اولیه، ممکن است مشکل اصلی به شکل بی‌ثباتی ظاهر شود. بیمار احساس می‌کند زانو هنگام دویدن، چرخیدن یا پایین آمدن از پله خالی می‌کند.
• کاهش دامنه حرکت و ضعف عضلات نیز ممکن است در روزها و هفته‌های بعد ایجاد شود.

همه بیماران مبتلا به پارگی ACL نیاز به جراحی ندارند. افراد کم‌تحرک یا کسانی که ناپایداری قابل‌توجه ندارند ممکن است با فیزیوتراپی، تقویت عضلات و اصلاح فعالیت عملکرد مناسبی پیدا کنند.

در افراد جوان، ورزشکاران یا بیمارانی که زانو مرتب خالی می‌کند، بازسازی رباط صلیبی قدامی یا ACL Reconstruction معمولاً بیشتر مورد بررسی قرار می‌گیرد. در این عمل به‌جای بخیه ساده رباط پاره‌شده، معمولاً از یک پیوند تاندونی برای ساخت رباط جدید استفاده می‌شود.

وجود پارگی منیسک، آسیب غضروف یا سایر رباط‌ها نیز می‌تواند تصمیم درمان را تغییر دهد.

• تورم سریع بعد از پیچ خوردن زانو، ناتوانی در ادامه ورزش یا احساس صدای تق همراه با درد از علائمی هستند که باید بررسی شوند.
• اگر بعد از فروکش کردن درد، زانو هنگام راه رفتن سریع، دویدن یا تغییر جهت مرتب خالی می‌کند، احتمال ناپایداری رباطی مطرح است.
• ورزشکارانی که قصد بازگشت به ورزش‌های چرخشی دارند نیز بهتر است برای ارزیابی دقیق پایداری زانو و برنامه درمانی مناسب مراجعه کنند.

• برنامه‌های تمرینی پیشگیری از ACL بر کنترل عصبی ـ عضلانی تمرکز دارند. آموزش روش صحیح فرود، جلوگیری از جمع شدن زانو به سمت داخل و تقویت عضلات لگن و ران بخش مهم این برنامه‌ها است.
• تمرینات تعادل و چابکی نیز به ورزشکار کمک می‌کنند هنگام تغییر جهت کنترل بهتری روی اندام داشته باشد.
• اجرای منظم این تمرینات به‌خصوص در ورزش‌هایی مانند فوتبال، بسکتبال و والیبال می‌تواند احتمال آسیب را کاهش دهد.

رباط صلیبی خلفی یا PCL در قسمت مرکزی زانو قرار دارد و مانع حرکت بیش از حد استخوان ساق به سمت عقب می‌شود. این رباط ضخیم‌تر از ACL است و آسیب آن نسبت به پارگی ACL شیوع کمتری دارد.

پارگی PCL ممکن است به‌تنهایی ایجاد شود یا بخشی از یک آسیب چندرباطی شدید باشد. شدت علائم و درمان در این دو حالت تفاوت زیادی دارد.

در برخی بیماران پارگی منفرد PCL با درمان غیرجراحی عملکرد مناسبی پیدا می‌کند، اما ناپایداری شدید می‌تواند موجب درد و فرسایش تدریجی مفصل شود.

یکی از مکانیسم‌های کلاسیک آسیب، ضربه مستقیم به قسمت جلوی ساق در حالی است که زانو خم شده باشد. برخورد زانو با داشبورد خودرو در تصادف نمونه شناخته‌شده این نوع آسیب است.

افتادن مستقیم روی زانوی خم‌شده نیز می‌تواند به PCL فشار وارد کند. در ورزش نیز برخورد شدید یا خم شدن بیش از حد مفصل ممکن است باعث پارگی شود.

اگر نیرو بسیار شدید باشد، رباط‌های کناری و سایر ساختارهای زانو نیز ممکن است هم‌زمان آسیب ببینند.

• درد و تورم زانو معمولاً پس از آسیب ایجاد می‌شود، اما علائم ممکن است نسبت به پارگی ACL کمتر واضح باشند. بعضی بیماران بیشتر از درد، احساس بی‌ثباتی یا اعتماد نکردن به زانو را گزارش می‌کنند.
• مشکل هنگام پایین آمدن از پله یا حرکت روی سطح شیب‌دار ممکن است بارزتر باشد، زیرا در این وضعیت نیروهای بیشتری به PCL وارد می‌شود.
• در آسیب‌های شدیدتر، ناپایداری واضح و محدودیت فعالیت ورزشی ممکن است ایجاد شود.

پارگی‌های منفرد خفیف یا متوسط ممکن است با بریس مناسب، کاهش فعالیت و فیزیوتراپی درمان شوند. تقویت عضله چهارسر در برنامه توانبخشی اهمیت ویژه‌ای دارد.

اگر ناپایداری شدید باشد یا بیمار دچار آسیب چندرباطی باشد، بازسازی PCL ممکن است مطرح شود. در این جراحی معمولاً از پیوند تاندونی برای بازسازی رباط استفاده می‌شود.

تصمیم جراحی باید با توجه به شدت ناپایداری، سطح فعالیت بیمار و آسیب‌های همراه گرفته شود.

• درد و تورم پس از ضربه مستقیم به ساق یا تصادف باید بررسی شود، به‌خصوص اگر بیمار در راه رفتن احساس بی‌ثباتی داشته باشد.
• اگر چند هفته پس از آسیب هنوز زانو هنگام فعالیت حس ناپایداری دارد یا بیمار نمی‌تواند به ورزش و فعالیت قبلی بازگردد، ارزیابی تخصصی لازم است.
• وجود بی‌حسی، سردی پا یا تغییر رنگ بعد از آسیب شدید نیازمند بررسی فوری است؛ زیرا ممکن است عروق یا اعصاب نیز درگیر شده باشند.

• بستن صحیح کمربند ایمنی و رعایت اصول ایمنی رانندگی می‌تواند خطر آسیب‌های داشبوردی را کاهش دهد.
• در ورزش، تقویت عضلات و آموزش تکنیک مناسب در فرود و برخورد می‌تواند تا حدی از آسیب جلوگیری کند.
• استفاده از تجهیزات محافظتی در ورزش‌های برخوردی نیز می‌تواند شدت برخی ضربات را کاهش دهد.

آسیب چندرباطی زمانی رخ می‌دهد که حداقل دو رباط اصلی زانو به‌طور هم‌زمان پاره یا به‌شدت آسیب ببینند. این وضعیت نسبت به پارگی منفرد ACL یا PCL پیچیده‌تر است و گاهی با دررفتگی کامل زانو همراه می‌شود.

در این آسیب ممکن است ACL، PCL، رباط داخلی یا خارجی و ساختارهای گوشه‌های خلفی زانو هم‌زمان درگیر شوند. همچنین احتمال آسیب عصب پرونئال یا عروق پشت زانو نیز وجود دارد.

به همین دلیل این نوع آسیب فقط یک مشکل ورزشی ساده محسوب نمی‌شود و در موارد شدید می‌تواند یک وضعیت اورژانسی باشد.

تصادفات رانندگی، سقوط از ارتفاع و ضربه‌های شدید ورزشی از علل شایع هستند. نیروهای زیاد ممکن است زانو را در چند جهت غیرطبیعی حرکت دهند و هم‌زمان چند رباط را پاره کنند.

در برخی ورزش‌ها نیز برخورد شدید مستقیم یا پیچش شدید زانو می‌تواند چنین آسیبی ایجاد کند.

گاهی مفصل در لحظه آسیب دررفته و سپس خودبه‌خود به جای خود بازمی‌گردد، بنابراین ظاهر طبیعی زانو بعد از حادثه لزوماً آسیب شدید را رد نمی‌کند.

• تورم شدید، درد، ناتوانی در تحمل وزن و احساس ناپایداری واضح از علائم اصلی هستند. بیمار ممکن است احساس کند زانو در چند جهت کنترل مناسبی ندارد.
• کبودی گسترده و محدودیت شدید حرکت نیز ممکن است ایجاد شود. اگر عصب درگیر باشد، ضعف بالا آوردن پا یا بی‌حسی ایجاد می‌شود.
• تغییر رنگ، سردی پا یا کاهش نبض می‌تواند نشانه آسیب عروقی باشد و باید فوری بررسی شود.

اولویت اولیه اطمینان از سلامت عروق و اعصاب است. پس از آن، نوع و زمان درمان رباط‌ها بر اساس الگوی آسیب تعیین می‌شود.

در بسیاری از آسیب‌های شدید، بازسازی جراحی یک یا چند رباط لازم است. گاهی جراحی در یک مرحله و گاهی به‌صورت مرحله‌ای انجام می‌شود.

توانبخشی بعد از این جراحی‌ها طولانی‌تر از آسیب منفرد ACL است و باید بین محافظت از رباط‌های بازسازی‌شده و جلوگیری از خشکی زانو تعادل ایجاد شود.

• پس از ضربه شدید یا دررفتگی زانو، ارزیابی فوری ضروری است حتی اگر مفصل دوباره به جای خود برگشته باشد.
• سردی، تغییر رنگ، بی‌حسی یا ضعف پا از علائم خطر هستند و نباید برای ویزیت معمولی صبر کرد.
• ناپایداری شدید پس از آسیب نیز نیازمند ارزیابی جراح زانو برای مشخص کردن رباط‌های آسیب‌دیده و برنامه درمانی است.

• همه این آسیب‌ها قابل پیشگیری نیستند، زیرا بسیاری از آن‌ها در حوادث پرانرژی رخ می‌دهند. رعایت اصول ایمنی رانندگی و استفاده از تجهیزات محافظتی اهمیت زیادی دارد.
• در ورزش، تقویت عضلات، کنترل عصبی ـ عضلانی و رعایت تکنیک مناسب می‌تواند خطر برخی آسیب‌های شدید زانو را کاهش دهد.
• بازگشت به ورزش فقط پس از توانبخشی کامل آسیب‌های قبلی نیز اهمیت دارد؛ زیرا زانوی ناپایدار در معرض آسیب مجدد قرار دارد.

کشکک هنگام خم و صاف شدن زانو در شیار مخصوصی روی استخوان ران حرکت می‌کند. در ناپایداری کشکک، این حرکت طبیعی مختل می‌شود و کشکک تمایل دارد به سمت خارج جابه‌جا شود.

دررفتگی ممکن است فقط یک بار بعد از آسیب رخ دهد یا به‌صورت مکرر تکرار شود. دررفتگی‌های مکرر می‌توانند به غضروف پشت کشکک و سطح مفصل آسیب وارد کنند.

در بعضی بیماران مشکل فقط به رباط محدود نیست و شکل استخوان، عمق شیار مفصل یا محور اندام نیز در ایجاد ناپایداری نقش دارد.

اولین دررفتگی اغلب هنگام ورزش یا چرخش ناگهانی زانو رخ می‌دهد. پارگی رباط داخلی نگهدارنده کشکک می‌تواند پس از اولین آسیب ایجاد شود.

عوامل ساختاری مانند شیار کم‌عمق استخوان ران، قرارگیری غیرطبیعی محل اتصال تاندون کشکک یا افزایش زاویه اندام نیز خطر عود را افزایش می‌دهند.

در بعضی افراد شلی عمومی رباط‌ها نیز زمینه ناپایداری را فراهم می‌کند.

• بیمار ممکن است احساس کند کشکک هنگام چرخش یا دویدن از جای خود خارج می‌شود. پس از دررفتگی حاد معمولاً درد شدید و تورم ایجاد می‌شود.
• در موارد مزمن، درد جلوی زانو، ترس از حرکت خاص و کاهش اعتماد به مفصل شایع است.
• دررفتگی‌های مکرر ممکن است باعث آسیب غضروف و در نتیجه تورم یا درد پایدار شوند.

پس از اولین دررفتگی بدون آسیب جدی همراه، درمان غیرجراحی شامل کنترل درد، بریس موقت و فیزیوتراپی معمولاً در نظر گرفته می‌شود.

تقویت عضلات چهارسر و لگن و اصلاح الگوی حرکت بخش مهمی از توانبخشی است.

در دررفتگی‌های مکرر یا وجود ناهنجاری ساختاری، جراحی‌هایی مانند بازسازی رباط MPFL یا اصلاح محور ممکن است بررسی شوند. نوع جراحی بر اساس علت اصلی ناپایداری تعیین می‌شود.

• اولین دررفتگی کشکک باید ارزیابی شود تا احتمال شکستگی یا آسیب غضروف بررسی شود.
• اگر کشکک بیش از یک بار دررفته یا بیمار مرتب احساس جابه‌جایی و ناپایداری دارد، ارزیابی دقیق ساختار مفصل ضروری است.
• درد مداوم جلوی زانو پس از دررفتگی نیز ممکن است نشان‌دهنده آسیب غضروف باشد.

• تقویت عضلات اطراف زانو و لگن و اصلاح الگوی حرکتی می‌تواند پایداری کشکک را بهتر کند.
• بعد از اولین دررفتگی، بازگشت زودهنگام به ورزش بدون توانبخشی کامل خطر عود را افزایش می‌دهد.
• در افرادی که ناهنجاری ساختاری مشخص دارند، پیشگیری کامل بدون اصلاح علت زمینه‌ای همیشه امکان‌پذیر نیست.

غضروف مفصلی لایه‌ای صاف و لغزنده است که سطح استخوان‌های داخل مفصل را می‌پوشاند. این بافت اصطکاک را کاهش می‌دهد و اجازه می‌دهد زانو هنگام حرکت فشارهای زیادی را تحمل کند.

برخلاف بسیاری از بافت‌های بدن، غضروف خون‌رسانی محدودی دارد و توانایی ترمیم طبیعی آن پایین است. به همین دلیل آسیب‌های عمیق غضروف ممکن است بدون درمان مناسب باقی بمانند.

ضایعه غضروفی ممکن است کوچک و موضعی باشد یا بخش وسیع‌تری از مفصل را درگیر کند.

ضربه شدید، پیچش زانو، پارگی ACL، دررفتگی کشکک یا شکستگی داخل مفصل می‌تواند غضروف را آسیب بزند.

فشارهای تکراری و اختلال محور زانو نیز ممکن است باعث فرسایش یک ناحیه مشخص شوند.

در بعضی بیماران قطعه غضروف همراه با بخشی از استخوان زیر آن جدا می‌شود و یک جسم آزاد داخل مفصل ایجاد می‌کند.

• درد هنگام فعالیت و تورم مکرر از علائم شایع هستند. بیمار ممکن است بعد از ورزش یا راه رفتن طولانی متوجه تجمع مایع در زانو شود.
• گیر کردن، قفل شدن یا احساس جسم آزاد داخل مفصل نیز ممکن است ایجاد شود.
• شدت علائم به اندازه، عمق و محل ضایعه و همچنین وضعیت سایر ساختارهای زانو بستگی دارد.

درمان به سن بیمار، اندازه و محل ضایعه، سطح فعالیت و وجود آسیب‌های همراه بستگی دارد. در موارد خفیف، اصلاح فعالیت و فیزیوتراپی ممکن است کافی باشد.

در بیماران منتخب، روش‌های آرتروسکوپیک مانند Microfracture یا تکنیک‌های بازسازی غضروف ممکن است مطرح شوند.

اگر علت اصلی فشار زیاد روی ضایعه، انحراف محور یا ناپایداری باشد، درمان آن مشکل زمینه‌ای نیز برای موفقیت درمان غضروف اهمیت دارد.

• تورم مکرر زانو بعد از فعالیت، درد پایدار پس از آسیب یا احساس گیر کردن مفصل باید بررسی شود.
• ورزشکارانی که پس از آسیب نمی‌توانند به سطح فعالیت قبلی برگردند نیز ممکن است نیاز به MRI و ارزیابی تخصصی داشته باشند.
• اگر علائم با فیزیوتراپی و کاهش فعالیت بهبود پیدا نکند، بررسی گزینه‌های درمانی دیگر لازم است.

• درمان صحیح آسیب‌های رباطی و کشکک می‌تواند از آسیب ثانویه غضروف جلوگیری کند.
• بازگشت زودهنگام به ورزش پس از آسیب می‌تواند فشار زیادی به مفصل وارد کند و باید از آن اجتناب شود.
• کنترل وزن و اصلاح مشکلات محور اندام نیز به کاهش فشار طولانی‌مدت روی غضروف کمک می‌کند.

درد کشککی ـ رانی به درد قسمت جلوی زانو و اطراف کشکک گفته می‌شود و یکی از مشکلات شایع در نوجوانان، جوانان و ورزشکاران است.

اصطلاح Chondromalacia Patella بیشتر به تغییرات غضروف پشت کشکک اشاره دارد و نباید هر درد جلوی زانو را نرمی کشکک نامید.

مفصل کشککی ـ رانی هنگام بالا رفتن از پله، اسکات و دویدن فشار زیادی تحمل می‌کند و اختلال در حرکت کشکک می‌تواند باعث تحریک این ناحیه شود.

افزایش ناگهانی حجم تمرین یکی از علل شایع است. برای مثال شروع ناگهانی دویدن طولانی یا تمرینات اسکات می‌تواند فشار روی کشکک را افزایش دهد.

ضعف عضلات لگن و ران، اختلال کنترل زانو و برخی ویژگی‌های آناتومیک نیز در ایجاد علائم نقش دارند.

کوتاهی یا سفتی برخی عضلات و تاندون‌ها نیز ممکن است حرکت طبیعی کشکک را تغییر دهد.

• درد در جلو یا پشت کشکک هنگام بالا رفتن از پله، اسکات، دویدن یا نشستن طولانی شایع است.
• بعضی بیماران بعد از نشستن طولانی در سینما یا خودرو هنگام بلند شدن احساس درد دارند.
• صدای تق‌تق یا ساییدگی ممکن است وجود داشته باشد، اما وجود صدا بدون درد الزاماً به معنی بیماری نیست.

درمان اصلی معمولاً غیرجراحی است و بر اصلاح فشار واردشده به مفصل تمرکز دارد. کاهش موقت فعالیت‌های تحریک‌کننده و سپس بازگشت تدریجی به ورزش اهمیت دارد.

فیزیوتراپی با هدف تقویت عضلات ران و لگن و اصلاح الگوی حرکت یکی از مؤثرترین بخش‌های درمان است.

جراحی فقط در تعداد محدودی از بیماران و در صورت وجود مشکل ساختاری مشخص مطرح می‌شود.

• اگر درد چند هفته ادامه پیدا کند یا فعالیت ورزشی و روزمره را محدود کند، بهتر است علت آن بررسی شود.
• تورم قابل‌توجه یا قفل شدن زانو با درد ساده کشککی ـ رانی معمول نیست و باید احتمال بیماری‌های دیگر بررسی شود.
• درد بعد از دررفتگی کشکک نیز نیازمند ارزیابی دقیق‌تر است.

• افزایش تدریجی حجم و شدت ورزش یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه است.
• تقویت عضلات چهارسر، لگن و عضلات مرکزی بدن به کنترل بهتر زانو هنگام حرکت کمک می‌کند.
• استفاده از تکنیک صحیح در اسکات، دویدن و پرش نیز می‌تواند فشار غیرطبیعی روی مفصل را کاهش دهد.

در پای پرانتزی یا Genu Varum، محور زانوها به سمت خارج منحرف است و هنگام کنار هم قرار گرفتن مچ‌ها فاصله‌ای بین زانوها دیده می‌شود.

در پای ضربدری یا Genu Valgum، زانوها به یکدیگر نزدیک می‌شوند و مچ‌ها فاصله بیشتری دارند.

اهمیت این انحراف‌ها فقط ظاهر پا نیست؛ زیرا تغییر محور می‌تواند فشار بیشتری به یک قسمت از مفصل وارد کند و زمینه آرتروز موضعی را فراهم کند.

برخی افراد از دوران رشد دارای انحراف محور هستند. در دیگران، شکستگی بدجوش‌خورده، آسیب صفحات رشد یا آرتروز یک قسمت از زانو می‌تواند باعث تغییر محور شود.

در پای پرانتزی معمولاً فشار بیشتری به بخش داخلی زانو وارد می‌شود، در حالی که در پای ضربدری بخش خارجی ممکن است بار بیشتری تحمل کند.

این افزایش فشار طولانی‌مدت می‌تواند باعث فرسایش سریع‌تر غضروف شود.

• بعضی افراد فقط تغییر ظاهری پا دارند و درد ندارند. در موارد علامت‌دار، درد یک‌طرفه زانو هنگام راه رفتن یا ایستادن طولانی شایع است.
• خستگی زودرس، کاهش تحمل فعالیت و احساس تغییر الگوی راه رفتن نیز ممکن است ایجاد شود.
• در مراحل پیشرفته، آرتروز و محدودیت حرکت می‌تواند به علائم اضافه شود.

درمان به سن بیمار، شدت انحراف، وجود آرتروز و میزان درد بستگی دارد. در موارد خفیف بدون علامت ممکن است درمان خاصی لازم نباشد.

در بیمار جوان‌تر و فعال که آرتروز عمدتاً یک قسمت زانو را درگیر کرده، استئوتومی بالای درشت‌نی یا High Tibial Osteotomy - HTO می‌تواند برای اصلاح محور و انتقال فشار به بخش سالم‌تر مفصل بررسی شود.

در آرتروز بسیار پیشرفته ممکن است تعویض مفصل گزینه مناسب‌تری باشد.

• اگر انحراف با درد، لنگش یا کاهش توانایی فعالیت همراه شده است، ارزیابی ارتوپدی مناسب است.
• پیشرفت تدریجی تغییر شکل در بزرگسالی نیز باید بررسی شود.
• وجود انحراف همراه با آرتروز در سنین پایین‌تر اهمیت بیشتری دارد، زیرا انتخاب زمان مناسب درمان می‌تواند بر حفظ مفصل تأثیر بگذارد.

• انحراف ساختاری همیشه قابل پیشگیری نیست، اما حفظ وزن مناسب می‌تواند فشار روی قسمت آسیب‌پذیر مفصل را کاهش دهد.
• درمان صحیح شکستگی‌ها و آسیب‌های رشد نیز برای جلوگیری از بدشکلی ثانویه اهمیت دارد.
• در افراد علامت‌دار، تشخیص زودهنگام می‌تواند امکان استفاده از درمان‌های حفظ‌کننده مفصل را قبل از ایجاد آرتروز شدید فراهم کند.

روتاتور کاف مجموعه‌ای از چهار عضله و تاندون است که اطراف مفصل شانه قرار دارند و به بالا بردن، چرخاندن و تثبیت بازو کمک می‌کنند.

پارگی ممکن است جزئی باشد و فقط بخشی از ضخامت تاندون را درگیر کند یا کامل باشد و اتصال تاندون به استخوان قطع شود.

این بیماری یکی از علل شایع درد و ضعف شانه در افراد میانسال و سالمند است، اما در افراد جوان نیز ممکن است پس از ضربه شدید ایجاد شود.

فرسایش تدریجی تاندون‌ها با افزایش سن شایع‌ترین علت است. کاهش خون‌رسانی و استفاده مکرر از شانه در فعالیت‌های بالای سر می‌تواند روند فرسایش را تشدید کند.

زمین خوردن روی دست یا بلند کردن ناگهانی جسم سنگین نیز ممکن است باعث پارگی حاد شود.

ورزشکارانی که حرکات پرتابی زیاد دارند نیز در معرض آسیب‌های تاندونی هستند.

• درد هنگام بالا بردن دست یا بردن بازو به پشت از علائم شایع است. بسیاری از بیماران شب‌ها درد بیشتری دارند، به‌خصوص هنگام خوابیدن روی شانه آسیب‌دیده.
• ضعف هنگام بالا بردن دست یا نگه داشتن اجسام ممکن است ایجاد شود. در پارگی حاد بزرگ، بیمار ممکن است ناگهان نتواند دست را بالا بیاورد.
• محدودیت عملکردی در کارهایی مانند شانه کردن مو، پوشیدن لباس یا برداشتن وسیله از قفسه نیز ممکن است رخ دهد.

همه پارگی‌ها نیاز به جراحی ندارند. در برخی بیماران اصلاح فعالیت، فیزیوتراپی و درمان دارویی می‌تواند درد و عملکرد را بهبود دهد.

در پارگی‌های کامل، پارگی‌های حاد ناشی از ضربه یا مواردی که ضعف قابل‌توجه دارند، ترمیم آرتروسکوپیک روتاتور کاف ممکن است بررسی شود.

سن بیمار، اندازه پارگی، کیفیت تاندون، سطح فعالیت و مدت زمان گذشته از آسیب در تصمیم درمانی اهمیت دارند.

• درد شانه‌ای که چند هفته ادامه دارد و خواب یا فعالیت روزمره را مختل می‌کند باید بررسی شود.
• ضعف ناگهانی پس از زمین خوردن یا ضربه اهمیت بیشتری دارد و ممکن است نشان‌دهنده پارگی حاد باشد.
• اگر بیمار با وجود درمان اولیه همچنان نمی‌تواند دست را به‌طور طبیعی بالا ببرد، ارزیابی تخصصی و احتمال MRI مطرح می‌شود.

• تقویت عضلات روتاتور کاف و عضلات اطراف کتف می‌تواند کنترل و پایداری شانه را بهتر کند.
• افزایش تدریجی فعالیت‌های بالای سر و گرم کردن مناسب قبل از ورزش اهمیت دارد.
• در فعالیت‌های شغلی یا ورزشی تکراری، استراحت کافی و اصلاح تکنیک می‌تواند فشار مداوم روی تاندون‌ها را کاهش دهد.

شانه یخ‌زده یا Adhesive Capsulitis بیماری‌ای است که در آن کپسول اطراف مفصل شانه ضخیم و سفت می‌شود و حرکت مفصل را محدود می‌کند.

این بیماری معمولاً به‌تدریج شروع می‌شود و ممکن است ماه‌ها تا حتی بیش از یک سال طول بکشد.

ویژگی مهم آن این است که هم حرکت فعال بیمار و هم حرکت غیرفعال شانه توسط پزشک محدود می‌شود.

در بسیاری از بیماران علت دقیق مشخص نیست. دیابت یکی از عوامل خطر شناخته‌شده است و افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض این بیماری هستند.

بی‌حرکت ماندن شانه بعد از شکستگی، جراحی یا آسیب نیز می‌تواند خطر را افزایش دهد.

التهاب و سپس فیبروز کپسول مفصل باعث کاهش فضای حرکتی و ایجاد خشکی می‌شود.

• بیماری معمولاً با درد شروع می‌شود و سپس محدودیت حرکت بیشتر می‌شود. بیمار ممکن است در بالا بردن دست، چرخاندن بازو یا بردن دست به پشت مشکل داشته باشد.
• کارهایی مانند پوشیدن لباس، بستن دکمه پشت یا شانه کردن مو ممکن است دشوار شوند.
• در برخی مراحل، درد شبانه شدید است و خواب بیمار را مختل می‌کند.

درمان اولیه معمولاً شامل کنترل درد، تمرینات کششی و فیزیوتراپی است. شدت تمرین باید با مرحله بیماری متناسب باشد و کشش بیش از حد در مرحله دردناک می‌تواند علائم را تشدید کند.

تزریق داخل مفصل نیز در برخی بیماران ممکن است برای کاهش التهاب و درد استفاده شود.

اگر محدودیت شدید برای مدت طولانی باقی بماند و درمان‌های غیرجراحی مؤثر نباشند، آزادسازی آرتروسکوپیک کپسول شانه ممکن است مطرح شود.

• اگر حرکت شانه به‌طور تدریجی کمتر می‌شود و انجام کارهای روزمره دشوار شده است، ارزیابی پزشکی توصیه می‌شود.
• درد شبانه شدید یا ادامه علائم برای چند هفته نیز از دلایل مراجعه است.
• افراد مبتلا به دیابت که محدودیت شانه پیدا کرده‌اند بهتر است زودتر بررسی شوند، زیرا بیماری در این گروه می‌تواند شدیدتر و مقاوم‌تر باشد.

• همه موارد قابل پیشگیری نیستند، اما پس از آسیب یا جراحی شانه باید حرکت مفصل طبق توصیه پزشک در زمان مناسب شروع شود.
• بی‌حرکت نگه داشتن طولانی‌مدت شانه بدون ضرورت می‌تواند خطر خشکی را افزایش دهد.
• کنترل مناسب دیابت نیز ممکن است در کاهش خطر و شدت بیماری مؤثر باشد.

دررفتگی شانه زمانی اتفاق می‌افتد که سر استخوان بازو از حفره مفصل خارج شود. اولین دررفتگی ممکن است باعث آسیب رباط‌ها، کپسول و لابروم شانه شود.

اگر این ساختارها به‌طور مناسب ترمیم نشوند، مفصل ممکن است مستعد دررفتگی مجدد شود. این وضعیت به‌ویژه در افراد جوان و ورزشکاران شایع‌تر است.

بی‌ثباتی فقط به دررفتگی کامل محدود نیست و بیمار ممکن است احساس کند شانه در بعضی وضعیت‌ها در حال خارج شدن از جای خود است.

آسیب اولیه معمولاً در اثر زمین خوردن، ورزش یا ضربه شدید ایجاد می‌شود. پارگی لابروم قدامی که با نام Bankart Lesion شناخته می‌شود یکی از آسیب‌های شایع پس از دررفتگی است.

دررفتگی‌های مکرر می‌توانند به مرور باعث از دست رفتن استخوان از لبه حفره شانه یا سر استخوان بازو شوند.

در این شرایط فقط ترمیم بافت نرم ممکن است کافی نباشد و انتخاب روش جراحی به میزان آسیب استخوانی بستگی دارد.

• دررفتگی‌های مکرر واضح‌ترین علامت هستند. برخی بیماران بدون دررفتگی کامل، احساس جابه‌جایی یا لغزش مفصل دارند.
• ترس از قرار دادن دست در حالت‌های خاص، به‌خصوص هنگام پرتاب یا بردن دست به بالا و عقب، شایع است.
• درد، کاهش اعتماد به شانه و محدود شدن فعالیت ورزشی نیز ممکن است ایجاد شود.

بعد از اولین دررفتگی، توانبخشی و تقویت عضلات ممکن است کافی باشد، به‌خصوص در افراد کم‌خطر.

در بیمار جوان یا ورزشکار با دررفتگی‌های مکرر، ترمیم آرتروسکوپیک Bankart ممکن است مطرح شود.

اگر کاهش استخوان قابل‌توجه وجود داشته باشد، روش‌هایی مانند Latarjet Procedure می‌توانند برای افزایش پایداری مفصل بررسی شوند.

• هر دررفتگی حاد باید جااندازی و ارزیابی شود. دررفتگی‌های مکرر به‌خصوص در افراد جوان نیازمند بررسی دقیق‌تر هستند.
• اگر بیمار هنگام فعالیت احساس می‌کند شانه در حال خارج شدن است یا به دلیل ترس از دررفتگی ورزش را محدود کرده، ارزیابی تخصصی مناسب است.
• درد مداوم بعد از دررفتگی نیز ممکن است ناشی از آسیب‌های همراه مانند روتاتور کاف یا غضروف باشد.

• توانبخشی مناسب پس از اولین دررفتگی می‌تواند به بهبود کنترل عضلانی شانه کمک کند.
• تقویت روتاتور کاف و عضلات کتف در پایداری مفصل اهمیت دارد.
• بازگشت زودهنگام به ورزش‌های برخوردی یا پرتابی قبل از بازیابی قدرت و کنترل مناسب می‌تواند خطر عود را افزایش دهد.

آرتروسکوپی زانو یک روش جراحی کم‌تهاجمی است که در آن دوربین کوچکی از طریق برش‌های چند میلی‌متری وارد مفصل می‌شود. تصویر داخل زانو روی مانیتور نمایش داده می‌شود و جراح می‌تواند ساختارهایی مانند منیسک، رباط‌ها، غضروف و سطح مفصل را مشاهده کند.

از طریق برش‌های کوچک دیگر، ابزارهای ظریف جراحی وارد مفصل می‌شوند. بسته به نوع بیماری ممکن است منیسک ترمیم شود، جسم آزاد برداشته شود یا سایر اقدامات لازم انجام شوند.

آرتروسکوپی به دلیل برش‌های کوچک معمولاً آسیب کمتری به بافت نرم نسبت به جراحی باز دارد، اما همچنان یک عمل جراحی محسوب می‌شود و باید اندیکاسیون مشخص داشته باشد.

• وجود یک ضایعه ساختاری مشخص مهم‌ترین شرط است. برخی پارگی‌های منیسک، اجسام آزاد داخل مفصل و بعضی آسیب‌های رباطی ممکن است با آرتروسکوپی درمان شوند.
• هر نوع درد زانو یا آرتروز نیاز به آرتروسکوپی ندارد. در آرتروز فرسایشی بدون علائم مکانیکی مشخص، این روش معمولاً درمان اصلی محسوب نمی‌شود.
• تصمیم نهایی بر اساس معاینه، MRI یا سایر تصاویر و علائم بیمار گرفته می‌شود.

قبل از جراحی، شرح حال، معاینه و تصاویر بررسی می‌شوند و بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای بیمار نیز ارزیابی می‌شوند.

حین جراحی، دوربین و ابزارهای ظریف وارد مفصل می‌شوند و اقدام موردنظر انجام می‌شود. نوع کار انجام‌شده می‌تواند از یک درمان ساده تا ترمیم منیسک یا بازسازی رباط متفاوت باشد.

بعد از عمل، برنامه وزن‌گذاری و فیزیوتراپی بر اساس نوع جراحی تعیین می‌شود. بیمار نباید برنامه فرد دیگری را برای دوران نقاهت خود استفاده کند، زیرا محدودیت‌ها در هر عمل متفاوت هستند.

• درد، تورم و احساس خشکی در روزهای اول شایع هستند. تجمع مقدار کمی مایع در مفصل نیز ممکن است ایجاد شود.
• کبودی اطراف محل برش و ضعف موقت عضلات ران نیز ممکن است دیده شود.
• این علائم معمولاً با گذشت زمان و شروع توانبخشی کاهش پیدا می‌کنند.

• عفونت داخل مفصل از عوارض نادر اما مهم است. افزایش درد، تب، قرمزی و ترشح از زخم نیازمند بررسی است.
• لخته خون در پا نیز ممکن است ایجاد شود، به‌خصوص در افراد دارای عوامل خطر.
• آسیب عصب یا عروق، خشکی شدید مفصل یا باقی ماندن علائم اولیه از دیگر عوارض احتمالی هستند.

• سابقه لخته خون، چاقی، برخی بیماری‌های زمینه‌ای و بی‌تحرکی طولانی می‌توانند خطر لخته را افزایش دهند.
• دیابت کنترل‌نشده و عفونت فعال احتمال عفونت بعد از عمل را بیشتر می‌کنند.
• مصرف دخانیات نیز می‌تواند بر ترمیم بافت و روند بهبود تأثیر منفی داشته باشد.

در ACL Reconstruction رباط آسیب‌دیده معمولاً با یک پیوند تاندونی جایگزین می‌شود. پیوند می‌تواند از تاندون‌های خود بیمار یا در شرایط خاص از منابع دیگر تهیه شود.

جراحی معمولاً به روش آرتروسکوپیک انجام می‌شود. کانال‌هایی در استخوان ران و ساق ایجاد می‌شوند و پیوند در موقعیت آناتومیک ACL قرار می‌گیرد و ثابت می‌شود.

هدف جراحی ایجاد پایداری مناسب برای فعالیت‌های روزمره و در افراد ورزشکار، فراهم کردن امکان بازگشت ایمن‌تر به ورزش است.

• ورزشکاران و افراد جوانی که قصد بازگشت به ورزش‌های چرخشی دارند از گروه‌های شایع کاندید هستند.
• بیمارانی که با وجود فیزیوتراپی همچنان احساس خالی کردن زانو دارند نیز ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند.
• وجود آسیب منیسک یا سایر رباط‌ها نیز می‌تواند احتمال نیاز به جراحی را افزایش دهد.

قبل از عمل بهتر است تورم زانو کاهش یافته و دامنه حرکت به‌خصوص صاف شدن کامل زانو بازگردد. انجام جراحی روی زانوی بسیار متورم و خشک می‌تواند خطر خشکی بعد از عمل را افزایش دهد.

حین جراحی، پیوند در مسیر مناسب قرار داده و با ابزارهای مخصوص ثابت می‌شود. آسیب‌های همراه مانند منیسک نیز در صورت نیاز درمان می‌شوند.

پس از جراحی، فیزیوتراپی مرحله‌ای برای بازیابی حرکت، قدرت، تعادل و آمادگی ورزشی انجام می‌شود. بازگشت به ورزش فقط بر اساس گذشت زمان نیست و عملکرد عضلات و تست‌های حرکتی نیز باید مناسب باشند.

• درد، تورم و ضعف عضله چهارسر در هفته‌های ابتدایی شایع هستند.
• کاهش موقت دامنه حرکت نیز ممکن است رخ دهد و به همین دلیل شروع مناسب فیزیوتراپی اهمیت دارد.
• درد در محل برداشت پیوند نیز بسته به نوع پیوند ممکن است ایجاد شود.

• عفونت، لخته خون، خشکی شدید یا محدودیت دائمی حرکت از عوارض مهم‌تر هستند.
• پارگی مجدد پیوند ممکن است در اثر آسیب جدید یا بازگشت زودهنگام به ورزش رخ دهد.
• در برخی بیماران نیز با وجود جراحی موفق مقداری احساس ناپایداری یا درد باقی می‌ماند.

• بازگشت زودهنگام به ورزش یکی از عوامل مهم پارگی مجدد است. توانبخشی باید کامل و مرحله‌ای باشد.
• ضعف عضلات، کنترل حرکتی نامناسب و عدم رعایت برنامه فیزیوتراپی می‌توانند نتیجه جراحی را تحت تأثیر قرار دهند.
• مصرف دخانیات و برخی بیماری‌های زمینه‌ای نیز ممکن است روند ترمیم را مختل کنند.

HTO یک جراحی حفظ‌کننده مفصل است که در آن محور استخوان ساق به‌صورت کنترل‌شده تغییر داده می‌شود. این روش بیشتر برای بیمارانی استفاده می‌شود که قسمت داخلی زانو دچار آرتروز شده اما سایر قسمت‌های مفصل هنوز وضعیت مناسبی دارند.

جراح با ایجاد برش در قسمت بالای استخوان درشت‌نی زاویه پا را اصلاح می‌کند. هدف این است که خط تحمل وزن از بخش آسیب‌دیده به قسمت سالم‌تر مفصل منتقل شود.

این روش می‌تواند در بیمار مناسب درد را کاهش دهد و نیاز به تعویض کامل مفصل را برای چند سال به تأخیر بیندازد.

• بیماران نسبتاً جوان و فعال مبتلا به آرتروز یک‌طرفه زانو همراه با پای پرانتزی از کاندیدهای معمول هستند.
• مفصل باید هنوز در سایر قسمت‌ها وضعیت نسبتاً مناسبی داشته باشد و دامنه حرکت نیز قابل قبول باشد.
• در آرتروز گسترده چندقسمتی یا سن بالا، تعویض مفصل ممکن است گزینه مناسب‌تری باشد.

قبل از جراحی، تصاویر ایستاده کل اندام برای محاسبه دقیق محور پا تهیه می‌شوند. مقدار اصلاح موردنیاز از قبل برنامه‌ریزی می‌شود.

حین عمل، استخوان درشت‌نی با زاویه مشخص برش داده و وضعیت آن اصلاح می‌شود و سپس با پلاک و پیچ ثابت می‌شود.

پس از جراحی، وزن‌گذاری به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند و تصاویر دوره‌ای برای بررسی جوش خوردن استخوان انجام می‌شوند. فیزیوتراپی برای حفظ حرکت و قدرت نیز ضروری است.

• درد و تورم در هفته‌های اول طبیعی هستند. بیمار ممکن است برای مدتی نیاز به عصا داشته باشد.
• ضعف موقت عضلات و محدودیت فعالیت نیز در دوره نقاهت وجود دارد.
• احساس ناراحتی روی پلاک نیز در بعضی افراد ممکن است ایجاد شود.

• جوش نخوردن یا دیرجوش خوردن محل استئوتومی از عوارض مهم است.
• عفونت، لخته خون و آسیب عصب یا عروق نیز ممکن است رخ دهند.
• اصلاح کمتر یا بیشتر از مقدار مناسب نیز می‌تواند نتیجه مکانیکی جراحی را تحت تأثیر قرار دهد.

• سیگار یکی از عوامل مهم تأخیر در جوش خوردن استخوان است.
• پوکی شدید استخوان و برخی بیماری‌های متابولیک نیز می‌توانند بر ترمیم اثر بگذارند.
• آرتروز گسترده چندقسمتی، محدودیت شدید حرکت یا چاقی شدید نیز ممکن است احتمال موفقیت روش را کاهش دهند.

TKA یکی از جراحی‌های اصلی برای درمان آرتروز بسیار پیشرفته زانو است. در این عمل کل استخوان زانو برداشته نمی‌شود؛ بلکه لایه‌های آسیب‌دیده سطح استخوان ران و ساق با برش‌های دقیق آماده می‌شوند.

سپس اجزای فلزی و پلی‌اتیلنی مخصوص روی سطوح مفصل قرار می‌گیرند تا سطح حرکتی جدیدی ایجاد شود. در بعضی بیماران سطح پشت کشکک نیز درمان می‌شود.

هدف اصلی جراحی کاهش درد، اصلاح تغییر شکل و بهبود توانایی راه رفتن و فعالیت روزمره است.

• آرتروز شدید همراه با درد مداوم و محدودیت قابل‌توجه فعالیت از مهم‌ترین شرایط است.
• بیمار معمولاً قبل از جراحی درمان‌های غیرجراحی مانند دارو، فیزیوتراپی و اصلاح فعالیت را امتحان کرده اما نتیجه کافی نگرفته است.
• تصمیم به TKA فقط بر اساس عکس گرفته نمی‌شود و شدت علائم و تأثیر بیماری بر کیفیت زندگی اهمیت زیادی دارد.

قبل از جراحی، وضعیت قلب و ریه، دیابت، داروهای مصرفی، سلامت دندان و وجود عفونت در سایر نقاط بدن بررسی می‌شود. کنترل بیماری‌های زمینه‌ای احتمال عوارض را کاهش می‌دهد.

حین جراحی، سطوح آسیب‌دیده مفصل با دقت آماده و پروتز در راستای مناسب نصب می‌شود. اصلاح محور و تعادل رباط‌ها برای عملکرد صحیح مفصل اهمیت دارد.

بعد از جراحی، بیمار معمولاً در مدت کوتاهی شروع به ایستادن و راه رفتن می‌کند. فیزیوتراپی برای بازگرداندن حرکت و قدرت و اقدامات پیشگیری از لخته خون بخش مهم دوره نقاهت هستند.

• درد، تورم و کبودی در هفته‌های اول شایع هستند و ممکن است چند ماه طول بکشد تا تورم کاملاً کاهش یابد.
• احساس سفتی و ضعف عضلات نیز در شروع طبیعی است.
• برخی بیماران برای مدتی بی‌حسی خفیف اطراف محل برش دارند.

• عفونت مفصل مصنوعی یکی از عوارض مهم است و ممکن است نیاز به جراحی مجدد داشته باشد.
• لخته خون در پا یا ریه از دیگر عوارض مهم است و به همین دلیل پیشگیری دارویی و حرکت زودهنگام اهمیت دارد.
• خشکی شدید، آسیب عصبی یا عروقی و شل شدن یا فرسایش پروتز در سال‌های بعد نیز از عوارض احتمالی هستند.

• دیابت کنترل‌نشده، چاقی شدید، مصرف سیگار و عفونت فعال خطر عوارض را افزایش می‌دهند.
• بیماری‌های قلبی، ریوی و سابقه لخته خون نیز باید قبل از جراحی دقیق بررسی شوند.
• ضعف شدید عضلات و عدم همکاری در فیزیوتراپی نیز می‌تواند نتیجه عملکردی جراحی را محدود کند.

آرتروسکوپی شانه یک روش جراحی کم‌تهاجمی برای مشاهده و درمان ساختارهای داخل و اطراف مفصل شانه است. دوربین کوچک از طریق یک برش چند میلی‌متری وارد مفصل می‌شود و تصویر بزرگ‌شده روی مانیتور دیده می‌شود.

جراح از طریق برش‌های کوچک دیگر ابزارهای مخصوص را وارد می‌کند. بسته به نوع بیماری می‌توان اقداماتی مانند ترمیم روتاتور کاف، ترمیم لابروم یا آزادسازی کپسول شانه را انجام داد.

نوع جراحی، تعداد برش‌ها و دوره توانبخشی بر اساس مشکل اصلی بیمار متفاوت است.

• بعضی پارگی‌های روتاتور کاف، بی‌ثباتی‌های شانه، آسیب‌های لابروم و شانه یخ‌زده مقاوم ممکن است با آرتروسکوپی درمان شوند.
• همه دردهای شانه نیاز به جراحی ندارند و درمان غیرجراحی معمولاً در بسیاری از بیماری‌ها ابتدا امتحان می‌شود.
• نتیجه MRI به‌تنهایی تعیین‌کننده جراحی نیست و علائم و معاینه نیز باید با یافته‌های تصویر مطابقت داشته باشند.

قبل از جراحی، معاینه دقیق و در صورت نیاز MRI یا CT بررسی می‌شود. بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی نیز ارزیابی می‌شوند.

حین جراحی، بیمار معمولاً تحت بیهوشی قرار می‌گیرد و دوربین و ابزارهای مخصوص وارد شانه می‌شوند. اقدام دقیق به نوع بیماری بستگی دارد.

بعد از جراحی ممکن است برای مدتی از اسلینگ استفاده شود. زمان شروع حرکت و فیزیوتراپی بسته به اینکه ترمیم تاندون، لابروم یا آزادسازی کپسول انجام شده باشد متفاوت است.

• درد و تورم بعد از عمل شایع هستند. محدودیت حرکت موقت نیز به‌خصوص در هفته‌های اول انتظار می‌رود.
• کبودی و بی‌حسی خفیف اطراف برش‌های کوچک ممکن است ایجاد شود.
• ضعف عضلات نیز تا زمان تکمیل توانبخشی طبیعی است.

• عفونت، آسیب عصب یا عروق و خشکی شدید از عوارض نادرتر هستند.
• در جراحی‌های ترمیم تاندون یا لابروم، احتمال ترمیم ناقص یا پارگی مجدد نیز وجود دارد.
• بعضی بیماران ممکن است با وجود جراحی همچنان مقداری درد یا محدودیت داشته باشند.

• دیابت کنترل‌نشده می‌تواند خطر عفونت و خشکی را افزایش دهد.
• سیگار بر خون‌رسانی و ترمیم تاندون اثر منفی دارد.
• عدم رعایت محدودیت‌های بعد از جراحی و شروع زودهنگام فعالیت سنگین نیز می‌تواند به ترمیم آسیب بزند.