دکتر امیر مسعود رجب پور

تب به افزایش دمای بدن بالاتر از محدوده طبیعی گفته می‌شود و در کودکان می‌تواند همراه بسیاری از بیماری‌ها دیده شود.

تب به‌خودی‌خود یک بیماری محسوب نمی‌شود و بیشتر نشانه‌ای از واکنش بدن به یک مشکل زمینه‌ای، به‌ویژه عفونت است.

سرماخوردگی، آنفلوآنزا، عفونت گوش، عفونت گلو، عفونت ادراری و بعضی بیماری‌های ویروسی می‌توانند با تب همراه شوند.

اهمیت تب تا حد زیادی به سن کودک و وضعیت عمومی او بستگی دارد. برای مثال تب در یک شیرخوار بسیار کم‌سن ممکن است اهمیت بیشتری نسبت به همان درجه حرارت در یک کودک بزرگ‌تر داشته باشد.

وقتی سیستم ایمنی با یک عامل عفونی یا التهابی روبه‌رو می‌شود، مواد شیمیایی مختلفی در بدن آزاد می‌شوند که می‌توانند تنظیم دمای بدن را تغییر دهند.

عفونت‌های ویروسی از دلایل رایج تب کودکان هستند، اما عفونت‌های باکتریایی و بعضی بیماری‌های التهابی نیز می‌توانند باعث تب شوند.

گاهی نیز افزایش دمای بدن ناشی از قرار گرفتن کودک در محیط بسیار گرم است و با تب ناشی از بیماری تفاوت دارد.

علت تب تنها از روی میزان درجه حرارت مشخص نمی‌شود و علائم همراه اهمیت زیادی دارند.

• کودک تب‌دار ممکن است گرم‌تر از معمول باشد، بیشتر بخوابد، بی‌اشتها شود یا فعالیت کمتری داشته باشد.
• علائمی مانند سرفه، آبریزش بینی، گلودرد، درد گوش، استفراغ، اسهال، سوزش ادرار یا بثورات پوستی می‌توانند به مشخص شدن علت کمک کنند.
• در بعضی کودکان تب با لرز همراه می‌شود.
• وضعیت عمومی کودک اهمیت زیادی دارد. کودکی که با کاهش تب دوباره فعال می‌شود و مایعات می‌نوشد با کودکی که حتی پس از کاهش تب همچنان بسیار بی‌حال است، شرایط متفاوتی دارد.

هدف اصلی درمان معمولاً افزایش آسایش کودک و درمان علت زمینه‌ای است.

مصرف مایعات کافی اهمیت دارد، زیرا تب می‌تواند میزان از دست دادن آب بدن را افزایش دهد.

در صورت نیاز ممکن است بر اساس وزن و سن کودک از داروهای تب‌بر مناسب استفاده شود.

آنتی‌بیوتیک برای خود تب استفاده نمی‌شود و فقط زمانی ممکن است لازم باشد که علت باکتریایی مشخص یا محتمل باشد.

مصرف خودسرانه چند داروی تب‌بر، استفاده از مقدار نامناسب دارو یا استفاده از داروی بزرگسالان برای کودک می‌تواند خطرناک باشد.

• سن کودک یکی از مهم‌ترین عوامل تصمیم‌گیری است.
• در شیرخوار کمتر از سه ماه، دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.
• در کودکان بزرگ‌تر نیز اگر تب همراه با بی‌حالی شدید، دشواری تنفس، تشنج، سفتی گردن، استفراغ مکرر، بثورات غیرمعمول، کم‌آبی یا کاهش واضح سطح هوشیاری باشد، نباید فقط به درمان خانگی اکتفا کرد.
• طول کشیدن تب یا بدتر شدن تدریجی وضعیت کودک نیز می‌تواند نیازمند معاینه باشد.

• همه تب‌ها قابل پیشگیری نیستند.
• واکسیناسیون مطابق برنامه کشوری، شستن دست‌ها، کاهش تماس کودک با افراد دارای بیماری عفونی در شرایط مناسب و رعایت اصول بهداشتی می‌تواند احتمال بعضی عفونت‌ها را کاهش دهد.
• تکمیل واکسن‌های عقب‌افتاده نیز ممکن است در کاهش خطر بعضی بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن اهمیت داشته باشد.

سرماخوردگی به مجموعه‌ای از عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی گفته می‌شود که می‌توانند بینی، گلو و قسمت‌های بالایی راه‌های تنفسی را درگیر کنند.

کودکان ممکن است در طول سال چند بار دچار عفونت‌های تنفسی شوند، به‌ویژه زمانی که در مهدکودک یا مدرسه با کودکان دیگر تماس نزدیک دارند.

سرماخوردگی معمولاً با آبریزش یا گرفتگی بینی، عطسه، سرفه و گاهی تب همراه می‌شود.

ویروس‌های مختلفی می‌توانند سرماخوردگی ایجاد کنند.

انتقال معمولاً از طریق قطرات تنفسی، تماس دست با ترشحات آلوده یا تماس با سطوح آلوده و سپس لمس بینی، دهان یا چشم اتفاق می‌افتد.

از آنجا که ویروس‌های متعددی می‌توانند علائم شبیه سرماخوردگی ایجاد کنند، ابتلای قبلی به یک ویروس مانع همه سرماخوردگی‌های بعدی نمی‌شود.

• آبریزش بینی، گرفتگی بینی، عطسه، سرفه، گلودرد و کاهش موقت اشتها ممکن است دیده شوند.
• برخی کودکان تب خفیف یا احساس خستگی دارند.
• در شیرخواران گرفتگی بینی ممکن است شیر خوردن یا خوابیدن را دشوارتر کند.
• اگر کودک دچار تنفس سخت، خس‌خس واضح، تب طولانی یا بدحال شدن تدریجی شود، ممکن است مشکل فقط یک سرماخوردگی ساده نباشد.

بخش زیادی از سرماخوردگی‌های ویروسی با مراقبت حمایتی بهبود پیدا می‌کنند.

مصرف مایعات کافی، استراحت و کمک به باز نگه داشتن بینی در کودکان کوچک ممکن است باعث کاهش ناراحتی شود.

در صورت وجود تب یا درد ممکن است داروی مناسب بر اساس سن و وزن کودک استفاده شود.

آنتی‌بیوتیک روی ویروس‌های سرماخوردگی اثر ندارد و استفاده بی‌دلیل از آن می‌تواند عوارض و مقاومت میکروبی ایجاد کند.

• اگر کودک دچار تنفس دشوار، کبودی لب‌ها، بی‌حالی قابل‌توجه، کاهش شدید خوردن مایعات، تب پایدار یا درد شدید گوش شود، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
• در شیرخواران کم‌سن آستانه مراجعه باید پایین‌تر باشد.
• همچنین اگر سرفه یا سایر علائم به‌جای بهبود به‌تدریج شدیدتر شوند، ممکن است نیاز به بررسی وجود داشته باشد.

شست‌وشوی دست‌ها، آموزش پوشاندن دهان هنگام سرفه، تمیز کردن وسایل مشترک و کاهش تماس نزدیک با فرد بیمار می‌تواند احتمال انتقال بعضی ویروس‌ها را کاهش دهد.

خواب کافی، تغذیه مناسب و رعایت برنامه واکسیناسیون نیز بخشی از مراقبت عمومی سلامت کودک محسوب می‌شوند.

عفونت گوش میانی یا اوتیت مدیا به التهاب و عفونت فضای پشت پرده گوش گفته می‌شود.

این مشکل ممکن است پس از یک عفونت ویروسی تنفسی ایجاد شود و در کودکان کم‌سن بیشتر دیده شود.

گاهی پشت پرده گوش مایع تجمع پیدا می‌کند و در بعضی موارد این مایع همراه با عفونت است.

گوش میانی از طریق مجرایی به پشت بینی و گلو متصل است.

در کودکان این مجرا کوتاه‌تر و از نظر شکل با بزرگسالان متفاوت است. التهاب ناشی از عفونت تنفسی ممکن است باعث اختلال در تخلیه گوش میانی و تجمع مایع شود.

در این شرایط ویروس‌ها یا باکتری‌ها ممکن است در ایجاد عفونت نقش داشته باشند.

• درد گوش از علائم مهم است.
• کودکان کوچک‌تر ممکن است نتوانند محل درد را بیان کنند و با گریه، تحریک‌پذیری، اختلال خواب یا دست زدن مکرر به گوش مراجعه کنند.
• تب، کاهش اشتها و در بعضی موارد خروج ترشح از گوش نیز ممکن است دیده شود.
• دست زدن کودک به گوش به‌تنهایی وجود عفونت گوش را ثابت نمی‌کند.

نوع درمان به سن کودک، شدت علائم، وضعیت پرده گوش و احتمال عفونت باکتریایی بستگی دارد.

کنترل درد اهمیت زیادی دارد.

در بعضی کودکان ممکن است پزشک آنتی‌بیوتیک تجویز کند و در برخی موارد با علائم خفیف، پیگیری و مشاهده اولیه مناسب باشد.

انتخاب آنتی‌بیوتیک بدون معاینه گوش ممکن است باعث درمان غیرضروری یا ناکافی شود.

• درد شدید گوش، تب، ترشح از گوش، بی‌حالی یا تداوم علائم می‌تواند نیازمند معاینه باشد.
• اگر کودک بسیار کم‌سن باشد یا عفونت‌های گوش به‌طور مکرر تکرار شوند، ارزیابی دقیق‌تر اهمیت پیدا می‌کند.
• کاهش شنوایی یا تأخیر گفتاری همراه با تجمع طولانی‌مدت مایع پشت پرده گوش نیز ممکن است به بررسی بیشتر نیاز داشته باشد.

همه موارد قابل پیشگیری نیستند.

کاهش تماس با دود سیگار، رعایت واکسیناسیون، کاهش انتقال عفونت‌های تنفسی و تغذیه مناسب شیرخوار می‌توانند در کاهش بعضی عوامل خطر مؤثر باشند.

گلودرد به احساس درد، سوزش یا ناراحتی در ناحیه گلو گفته می‌شود.

عفونت‌های ویروسی از دلایل رایج گلودرد کودکان هستند، اما بعضی عفونت‌های باکتریایی نیز می‌توانند گلو و لوزه‌ها را درگیر کنند.

ظاهر قرمز گلو به‌تنهایی نمی‌تواند مشخص کند علت بیماری ویروسی است یا باکتریایی.

ویروس‌های تنفسی می‌توانند باعث التهاب حلق و لوزه شوند.

باکتری‌هایی مانند استرپتوکوک گروه A نیز ممکن است در بعضی کودکان باعث گلودرد شوند.

سن کودک، وجود سرفه و آبریزش بینی، تب، وضعیت لوزه‌ها و بعضی علائم دیگر در ارزیابی علت کمک‌کننده هستند.

• درد هنگام بلع، کاهش اشتها، تب و احساس ناراحتی در گلو ممکن است دیده شوند.
• بعضی کودکان هم‌زمان سرفه و آبریزش بینی دارند.
• تورم غدد گردن، لکه‌های سفید روی لوزه و بوی بد دهان نیز ممکن است در برخی موارد دیده شود، اما هیچ‌یک به‌تنهایی علت بیماری را مشخص نمی‌کنند.

در گلودردهای ویروسی درمان بیشتر حمایتی است.

مصرف مایعات، غذای نرم و کنترل درد ممکن است کمک‌کننده باشد.

اگر عفونت باکتریایی مشخص یا محتمل باشد، پزشک ممکن است آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز کند.

مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک برای هر گلودرد توصیه نمی‌شود.

• دشواری تنفس، ناتوانی در بلع بزاق، آبریزش شدید دهان، کم‌آبی، درد بسیار شدید یا تب طولانی نیازمند بررسی هستند.
• گلودرد مکرر یا بزرگ شدن قابل‌توجه لوزه‌ها همراه با خرخر شدید یا مشکلات خواب نیز ممکن است نیاز به ارزیابی بیشتر داشته باشد.

شست‌وشوی دست، استفاده نکردن مشترک از لیوان و قاشق، کاهش تماس نزدیک با فرد بیمار و رعایت بهداشت تنفسی می‌تواند احتمال انتقال بعضی عفونت‌ها را کاهش دهد.

برونشیولیت نوعی عفونت راه‌های هوایی کوچک ریه است که بیشتر در شیرخواران و کودکان کم‌سن دیده می‌شود.

ویروس‌های مختلف می‌توانند باعث آن شوند و RSV یکی از ویروس‌هایی است که می‌تواند چنین تابلویی ایجاد کند.

بیماری ممکن است ابتدا شبیه سرماخوردگی شروع شود و سپس سرفه و مشکلات تنفسی بیشتر شوند.

ویروس وارد دستگاه تنفسی می‌شود و باعث التهاب راه‌های هوایی کوچک می‌شود.

تورم دیواره مجاری و افزایش ترشحات می‌تواند عبور هوا را دشوار کند.

از آنجا که راه‌های هوایی شیرخوار کوچک‌تر هستند، مقدار نسبتاً کمی التهاب نیز ممکن است روی تنفس او اثر بیشتری بگذارد.

• آبریزش بینی، سرفه و تب ممکن است در شروع وجود داشته باشند.
• در ادامه ممکن است تنفس سریع، خس‌خس، فرورفتگی پوست بین دنده‌ها هنگام تنفس یا کاهش شیر خوردن دیده شود.
• بعضی شیرخواران زودتر خسته می‌شوند و نمی‌توانند مانند قبل شیر بخورند.

درمان در بسیاری از موارد بر مراقبت حمایتی متمرکز است.

تأمین مایعات و بررسی وضعیت تنفس اهمیت دارد.

همه کودکان مبتلا به برونشیولیت به آنتی‌بیوتیک، داروی استنشاقی یا بستری نیاز ندارند و تصمیم درمان باید بر اساس شدت علائم گرفته شود.

در موارد شدید ممکن است اکسیژن، مایعات و مراقبت بیمارستانی لازم شود.

• تنفس سریع یا دشوار، کبودی، کاهش واضح شیر خوردن، کاهش ادرار، خواب‌آلودگی غیرعادی یا وقفه‌های تنفسی نیاز به ارزیابی سریع دارند.
• نوزاد نارس یا کودکی که بیماری قلبی یا ریوی زمینه‌ای دارد ممکن است نیازمند مراقبت دقیق‌تری باشد.

شستن دست‌ها، کاهش تماس شیرخوار با افراد دارای علائم تنفسی و دور نگه داشتن کودک از دود سیگار می‌تواند به کاهش بعضی عوامل خطر کمک کند.

برنامه‌های پیشگیری از RSV برای بعضی گروه‌های سنی یا کودکان دارای شرایط خاص ممکن است بر اساس دستورالعمل‌های روز مطرح شوند.

خس‌خس صدای سوت‌مانندی است که ممکن است هنگام عبور هوا از راه‌های هوایی تنگ‌شده شنیده شود.

هر خس‌خسی به معنی آسم نیست.

عفونت‌های ویروسی، برونشیولیت و بعضی بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند باعث خس‌خس شوند.

آسم بیماری‌ای است که با التهاب و حساسیت راه‌های هوایی همراه است و ممکن است با دوره‌های تکراری سرفه، خس‌خس و تنگی نفس ظاهر شود.

ترکیبی از زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی ممکن است در ایجاد آسم نقش داشته باشد.

سابقه خانوادگی آسم یا آلرژی، تماس با دود سیگار و بعضی محرک‌های محیطی می‌توانند با احتمال بیشتر علائم همراه باشند.

در برخی کودکان ویروس‌های تنفسی باعث شروع یا تشدید حملات می‌شوند.

• سرفه مکرر، خس‌خس، تنگی نفس یا احساس فشار در قفسه سینه ممکن است دیده شوند.
• سرفه شبانه، سرفه هنگام ورزش یا علائمی که به‌طور مکرر پس از سرماخوردگی ایجاد می‌شوند می‌توانند نیازمند بررسی باشند.
• در کودکان بسیار کوچک تشخیص قطعی آسم گاهی دشوارتر است.

درمان بر اساس شدت و دفعات علائم انتخاب می‌شود.

داروهای استنشاقی ممکن است برای باز کردن راه‌های هوایی یا کاهش التهاب استفاده شوند.

استفاده صحیح از اسپری همراه با Spacer در کودکان اهمیت زیادی دارد.

کاهش تماس با محرک‌های شناخته‌شده و داشتن برنامه مشخص برای زمان تشدید علائم نیز می‌تواند بخشی از درمان باشد.

• تکرار خس‌خس، سرفه شبانه، محدود شدن فعالیت کودک یا نیاز مکرر به داروی سریع‌الاثر از دلایل ارزیابی هستند.
• اگر کودک دچار تنگی نفس شدید، کبودی، دشواری در صحبت کردن یا خواب‌آلودگی غیرعادی شود، ارزیابی فوری ضروری است.

شناسایی محرک‌ها، پرهیز از دود سیگار، استفاده منظم از داروهای کنترل‌کننده در صورت تجویز و یادگیری روش صحیح استفاده از اسپری می‌تواند احتمال بعضی حملات را کاهش دهد.

اسهال به افزایش دفعات دفع یا شل‌تر شدن مدفوع نسبت به حالت معمول کودک گفته می‌شود.

عفونت‌های ویروسی دستگاه گوارش از دلایل رایج اسهال حاد در کودکان هستند.

استفراغ، تب و درد شکم نیز ممکن است همراه آن باشند.

مهم‌ترین نگرانی در کودکان کم‌سن، از دست دادن آب و املاح بدن است.

ویروس‌ها، باکتری‌ها و در بعضی موارد انگل‌ها می‌توانند باعث التهاب دستگاه گوارش شوند.

غذا یا آب آلوده و تماس با فرد بیمار ممکن است در انتقال بعضی عوامل نقش داشته باشند.

مصرف برخی داروها، از جمله بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، نیز می‌تواند با اسهال همراه شود.

• مدفوع شل و مکرر، دل‌درد، استفراغ، کاهش اشتها و گاهی تب ممکن است دیده شوند.
• کاهش ادرار، خشکی دهان، گریه بدون اشک، بی‌حالی یا فرورفتگی چشم‌ها ممکن است نشانه کم‌آبی باشند.
• وجود خون در مدفوع می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.

جبران آب و املاح بدن یکی از مهم‌ترین بخش‌های درمان است.

محلول خوراکی ORS ممکن است برای جبران مایعات از دست‌رفته استفاده شود.

تغذیه کودک معمولاً نباید بدون دلیل برای مدت طولانی قطع شود.

نوع درمان به شدت کم‌آبی، سن کودک و علت احتمالی اسهال بستگی دارد.

آنتی‌بیوتیک برای همه اسهال‌ها لازم نیست.

• نشانه‌های کم‌آبی، استفراغ مکرر، خون در مدفوع، تب قابل‌توجه، درد شدید شکم یا ناتوانی کودک در خوردن مایعات نیازمند بررسی هستند.
• شیرخواران و کودکان کم‌سن ممکن است سریع‌تر دچار کم‌آبی شوند.

• شستن دست‌ها، استفاده از آب و غذای سالم و رعایت اصول بهداشت مواد غذایی اهمیت دارد.
• واکسیناسیون روتاویروس نیز در برنامه ایمن‌سازی کودکان ایران وارد شده است. راهنمای ایمن‌سازی ۱۴۰۳ کشور، واکسن روتاویروس را در برنامه کودکان ذکر می‌کند.

استفراغ خروج محتویات معده از دهان است و می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.

عفونت گوارشی، بعضی عفونت‌های خارج از دستگاه گوارش، مسمومیت غذایی، رفلاکس و برخی مشکلات دیگر ممکن است باعث استفراغ شوند.

در کودک کم‌سن، تشخیص تفاوت بین بالا آوردن معمول شیر و استفراغ واقعی اهمیت دارد.

مرکز کنترل استفراغ در مغز ممکن است تحت تأثیر پیام‌های دستگاه گوارش یا سایر قسمت‌های بدن قرار گیرد.

عفونت، التهاب یا تحریک معده و روده از علل رایج هستند.

در موارد کمتر، استفراغ می‌تواند نشانه بیماری مهم‌تری باشد و باید همراه با سایر علائم ارزیابی شود.

• درد شکم، اسهال، تب، بی‌اشتهایی و ضعف ممکن است همراه باشند.
• اگر استفراغ مکرر باشد، کم‌آبی ایجاد می‌شود.
• استفراغ سبزرنگ، خونی یا همراه با درد شدید شکم اهمیت بیشتری دارد.

در بسیاری از بیماری‌های گوارشی، مقدار کم مایعات در دفعات بیشتر بهتر از نوشیدن مقدار زیاد در یک نوبت تحمل می‌شود.

ORS ممکن است برای جبران مایعات مناسب باشد.

داروی ضدتهوع برای هر کودک یا هر علت استفراغ مناسب نیست و باید با توجه به شرایط بیمار انتخاب شود.

• استفراغ سبزرنگ، وجود خون، درد شدید شکم، بی‌حالی، کاهش ادرار، علائم کم‌آبی یا استفراغ مداوم نیازمند بررسی هستند.
• استفراغ شدید در شیرخوار کم‌سن نیز باید دقیق‌تر ارزیابی شود.

بهداشت دست و غذا، نگهداری صحیح مواد غذایی و رعایت برنامه واکسیناسیون می‌تواند از بعضی عفونت‌های مرتبط پیشگیری کند.

یبوست فقط به معنای کم شدن تعداد دفعات دفع نیست.

مدفوع سفت، دفع دردناک، نگه داشتن مدفوع یا دفع مدفوع بسیار حجیم نیز می‌تواند بخشی از یبوست باشد.

بعضی کودکان به دلیل ترس از درد، مدفوع را نگه می‌دارند و این رفتار می‌تواند مشکل را تشدید کند.

کاهش مصرف مایعات و فیبر، تغییر رژیم غذایی، آموزش توالت و تجربه دفع دردناک ممکن است در ایجاد یبوست نقش داشته باشند.

در بسیاری از کودکان مشکل عملکردی است و بیماری ساختاری مشخصی وجود ندارد.

در تعداد کمتری از موارد، مشکلات زمینه‌ای پزشکی ممکن است مطرح باشند.

• دفع سفت و دردناک، فاصله زیاد بین دفعات دفع، درد شکم، کاهش اشتها و ترک اطراف مقعد ممکن است دیده شوند.
• گاهی مقدار کمی مدفوع شل اطراف توده مدفوع سفت خارج می‌شود و والدین آن را با اسهال اشتباه می‌گیرند.

افزایش مایعات و فیبر متناسب با سن می‌تواند بخشی از درمان باشد.

ایجاد عادت منظم نشستن روی توالت در کودکان بزرگ‌تر اهمیت دارد.

در بعضی کودکان داروهای نرم‌کننده مدفوع یا درمان طولانی‌تر ممکن است لازم باشد.

درمان باید به اندازه کافی ادامه پیدا کند تا چرخه درد و نگه داشتن مدفوع شکسته شود.

یبوست طولانی، درد شدید، خونریزی مکرر، استفراغ، عدم افزایش وزن یا شروع مشکل از دوره نوزادی ممکن است نیازمند بررسی بیشتر باشند.

• مصرف مناسب مایعات، میوه، سبزی و سایر منابع فیبر و ایجاد عادت منظم دفع می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• فشار یا تنبیه کودک در زمان آموزش توالت ممکن است مشکل را تشدید کند.

عفونت ادراری زمانی ایجاد می‌شود که باکتری‌ها بخشی از دستگاه ادراری را درگیر کنند.

عفونت ممکن است مثانه یا در مواردی قسمت‌های بالاتر دستگاه ادراری را درگیر کند.

در شیرخواران علائم می‌توانند بسیار غیر اختصاصی باشند.

باکتری‌ها ممکن است از ناحیه اطراف مجرای ادرار وارد دستگاه ادراری شوند.

بعضی مشکلات ساختاری دستگاه ادراری یا اختلال در تخلیه مثانه می‌توانند احتمال تکرار عفونت را افزایش دهند.

• در کودک بزرگ‌تر سوزش ادرار، تکرر ادرار، درد زیر شکم و گاهی تب ممکن است دیده شوند.
• شیرخوار ممکن است فقط تب، بی‌اشتهایی، استفراغ یا بی‌حالی داشته باشد.
• تب بدون علت مشخص در کودک کم‌سن می‌تواند یکی از دلایل بررسی ادرار باشد.

درمان معمولاً بر اساس نتیجه آزمایش ادرار، کشت و شرایط کودک انجام می‌شود.

اگر عفونت باکتریایی تأیید یا به‌شدت مطرح باشد، آنتی‌بیوتیک ممکن است لازم شود.

در بعضی کودکان با عفونت‌های مکرر یا شرایط خاص، بررسی ساختار دستگاه ادراری نیز مطرح می‌شود.

• تب بدون علت مشخص، سوزش ادرار، درد پهلو، خون در ادرار یا عفونت‌های مکرر باید بررسی شوند.
• شیرخوار تب‌دار نیازمند ارزیابی دقیق‌تری است.

مصرف مایعات کافی، تخلیه منظم مثانه، درمان یبوست و رعایت بهداشت می‌تواند در بعضی کودکان کمک‌کننده باشد.

در عفونت‌های مکرر، شناسایی عامل زمینه‌ای اهمیت بیشتری دارد.

آهن برای ساخت هموگلوبین و انتقال اکسیژن در بدن لازم است.

اگر ذخایر آهن کودک کاهش پیدا کند، ممکن است به‌تدریج کم‌خونی ایجاد شود.

نیاز به آهن در دوران رشد بالا است و تغذیه کودک نقش مهمی در تأمین آن دارد.

دریافت ناکافی آهن، رشد سریع، رژیم غذایی نامناسب یا در مواردی از دست دادن خون می‌توانند باعث کاهش ذخایر آهن شوند.

مصرف بیش از حد شیر گاو در بعضی کودکان خردسال ممکن است با کاهش مصرف غذاهای حاوی آهن همراه باشد.

• رنگ‌پریدگی، خستگی، کاهش انرژی و در موارد شدیدتر کاهش تحمل فعالیت ممکن است دیده شود.
• بعضی کودکان علائم واضحی ندارند و مشکل با آزمایش تشخیص داده می‌شود.

اگر کمبود آهن تأیید شود، اصلاح تغذیه و مکمل آهن ممکن است لازم باشد.

مقدار مکمل باید متناسب با وزن کودک و شدت مشکل تعیین شود.

درمان معمولاً برای مدتی پس از اصلاح هموگلوبین نیز ادامه پیدا می‌کند تا ذخایر آهن بازسازی شوند.

• رنگ‌پریدگی واضح، خستگی غیرطبیعی، تغذیه محدود، کاهش رشد یا نتیجه آزمایش غیرطبیعی می‌تواند نیازمند بررسی باشد.
• کم‌خونی شدید یا کم‌خونی‌ای که به درمان آهن پاسخ نمی‌دهد ممکن است به بررسی بیشتر نیاز داشته باشد.

• تغذیه متناسب با سن و استفاده از منابع غذایی حاوی آهن اهمیت دارد.
• در بعضی گروه‌های سنی یا شرایط خاص، مکمل آهن بر اساس برنامه‌های مراقبتی کودک توصیه می‌شود.

رشد کودک باید در طول زمان بررسی شود و تنها یک عدد وزن یا قد برای قضاوت کافی نیست.

اگر وزن، قد یا دور سر کودک نسبت به روند قبلی خود تغییر نامناسبی داشته باشد، ممکن است نیاز به بررسی وجود داشته باشد.

بعضی کودکان به‌طور طبیعی جثه کوچک‌تری دارند و این موضوع لزوماً به معنای بیماری نیست.

دریافت ناکافی انرژی و مواد مغذی یکی از علل احتمالی است.

مشکلات تغذیه‌ای، بیماری‌های گوارشی، بعضی بیماری‌های مزمن، مشکلات هورمونی یا نیاز انرژی بالاتر از معمول نیز ممکن است در کاهش رشد نقش داشته باشند.

گاهی ترکیبی از چند عامل وجود دارد.

• کند شدن روند افزایش وزن، کاهش عبور از خطوط رشد، افزایش قد کمتر از انتظار یا دیرتر شدن بعضی مراحل تکامل ممکن است توجه پزشک را جلب کند.
• بی‌اشتهایی، استفراغ، اسهال مزمن یا علائم بیماری زمینه‌ای نیز ممکن است همراه باشند.

درمان به علت بستگی دارد.

در بعضی کودکان اصلاح برنامه غذایی کافی است.

در موارد دیگر ممکن است بررسی آزمایشگاهی، ارزیابی گوارش، غدد یا سایر تخصص‌ها لازم شود.

هدف فقط افزایش عدد وزن نیست؛ بلکه باید علت تغییر روند رشد مشخص شود.

• اگر کودک برای مدت طولانی وزن اضافه نکند، وزن کم کند، رشد قدی او کاهش یابد یا والدین متوجه تغییر واضح روند رشد شوند، ارزیابی مناسب است.
• تاخیر تکاملی یا علائم بیماری مزمن نیز اهمیت دارند.

تغذیه متناسب با سن، پیگیری منظم قد و وزن و تشخیص زودهنگام مشکلات تغذیه‌ای می‌تواند کمک‌کننده باشد.

زردی یا یرقان نوزادی به زرد شدن پوست و گاهی سفیدی چشم به دلیل افزایش بیلی‌روبین خون گفته می‌شود.

زردی در روزهای اول زندگی می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد و شدت آن نیز در نوزادان مختلف متفاوت است.

بعضی موارد فقط نیازمند پیگیری هستند و برخی موارد ممکن است درمان لازم داشته باشند.

پس از تولد، بدن نوزاد گلبول‌های قرمز بیشتری را تجزیه می‌کند و کبد باید بیلی‌روبین حاصل را پردازش کند.

از آنجا که عملکرد کبد نوزاد هنوز در حال تکامل است، ممکن است بیلی‌روبین افزایش یابد.

ناسازگاری گروه خونی، کمبود بعضی آنزیم‌ها، عفونت و مشکلات دیگر نیز ممکن است باعث یا تشدیدکننده زردی باشند.

• زرد شدن پوست و سفیدی چشم مهم‌ترین نشانه است.
• اگر سطح بیلی‌روبین بیشتر شود، زردی ممکن است از صورت به قسمت‌های پایین‌تر بدن گسترش پیدا کند.
• کاهش شیر خوردن، خواب‌آلودگی زیاد یا بی‌حالی در نوزاد زرد اهمیت بیشتری دارد.

درمان به سن نوزاد، عدد بیلی‌روبین، زمان شروع زردی و عوامل خطر بستگی دارد.

در بعضی نوزادان فقط افزایش دفعات تغذیه و پیگیری کافی است.

در مواردی ممکن است فوتوتراپی لازم شود.

زردی شدید ممکن است نیازمند درمان بیمارستانی باشد.

• زردی‌ای که در ۲۴ ساعت اول زندگی دیده شود، افزایش سریع زردی، کاهش شیر خوردن، خواب‌آلودگی غیرعادی یا گسترش قابل‌توجه زردی باید بررسی شوند.
• والدین نباید فقط بر اساس رنگ پوست درباره میزان بیلی‌روبین تصمیم بگیرند.

• تغذیه کافی و پیگیری نوزاد در روزهای اول می‌تواند به شناسایی زودهنگام افزایش بیلی‌روبین کمک کند.
• همه انواع زردی قابل پیشگیری نیستند.

پایش رشد به بررسی منظم وزن، قد و در کودکان کم‌سن دور سر گفته می‌شود.

اطلاعات هر ویزیت روی نمودار رشد ثبت می‌شود تا روند رشد کودک در طول زمان قابل بررسی باشد.

قد و وزن کودک با روش متناسب با سن اندازه‌گیری می‌شود.

پزشک تنها به یک عدد نگاه نمی‌کند و روند تغییرات نسبت به ویزیت‌های قبلی اهمیت بیشتری دارد.

تغذیه، بیماری‌های اخیر و روند تکامل نیز ممکن است بررسی شوند.

• پایش رشد بخشی از مراقبت معمول کودکان است.
• کودکان نارس، کودکان دارای مشکلات تغذیه‌ای یا بیماری‌های مزمن ممکن است نیازمند پیگیری نزدیک‌تر باشند.

• تغییرات نامناسب در روند رشد ممکن است قبل از آنکه علائم دیگری ایجاد شود مشخص شوند.
• این موضوع می‌تواند به شناسایی زودتر مشکلات تغذیه‌ای یا پزشکی کمک کند.

• یک اندازه‌گیری منفرد معمولاً برای تشخیص بیماری کافی نیست.
• خطای اندازه‌گیری و تفاوت طبیعی میان کودکان نیز باید در نظر گرفته شود.

• بهتر است والدین اطلاعات مربوط به وزن‌های قبلی، تغذیه و بیماری‌های کودک را در اختیار پزشک قرار دهند.
• در صورت مشاهده تغییر غیرطبیعی ممکن است برنامه پیگیری یا بررسی تکمیلی پیشنهاد شود.

تکامل شامل مهارت‌های حرکتی، زبان، ارتباط اجتماعی، شناخت و توانایی انجام فعالیت‌های متناسب با سن است.

کودکان با سرعت کاملاً یکسان تکامل پیدا نمی‌کنند، اما برای هر دوره سنی محدوده‌هایی از مهارت‌های مورد انتظار وجود دارد.

پزشک درباره مهارت‌های کودک از والدین سؤال می‌کند و رفتار و توانایی‌های او را مشاهده می‌کند.

در صورت وجود نگرانی ممکن است از ابزارهای غربالگری تکامل یا ارجاع برای ارزیابی تخصصی استفاده شود.

کودکی که مهارت‌های قبلی خود را از دست داده، تأخیر واضح در صحبت کردن یا حرکت دارد یا والدین درباره ارتباط و رفتار او نگرانی دارند ممکن است به بررسی بیشتر نیاز داشته باشد.

شناسایی زودهنگام تأخیر می‌تواند امکان شروع مداخلات مناسب در زمان مناسب‌تر را فراهم کند.

• یک ویزیت همیشه برای تشخیص قطعی کافی نیست.
• بعضی کودکان نیازمند ارزیابی‌های تکراری یا بررسی توسط تخصص‌های دیگر هستند.

واکسیناسیون یکی از روش‌های پیشگیری از بیماری‌های عفونی قابل پیشگیری است.

در ایران برنامه کشوری ایمن‌سازی برای سنین مختلف کودکان وجود دارد و در سال‌های اخیر واکسن‌های روتاویروس و پنوموکوک نیز به برنامه کودکان اضافه شده‌اند.

نوع واکسن و زمان دریافت آن بر اساس سن، سابقه واکسیناسیون و در بعضی موارد وضعیت پزشکی کودک تعیین می‌شود.

واکسن‌ها ممکن است تزریقی یا خوراکی باشند.

• برنامه روتین برای کودکان بر اساس برنامه کشوری تعیین می‌شود.
• بعضی کودکان با بیماری‌های زمینه‌ای ممکن است توصیه‌های متفاوت یا واکسن‌های تکمیلی داشته باشند.

• هدف واکسن کاهش احتمال ابتلا به بعضی بیماری‌های عفونی یا کاهش شدت و عوارض آن‌ها است.
• واکسیناسیون گسترده همچنین می‌تواند انتقال بعضی بیماری‌ها در جامعه را کاهش دهد.

• درد محل تزریق، بی‌قراری یا تب خفیف ممکن است پس از بعضی واکسن‌ها ایجاد شود.
• عوارض جدی بسیار کمتر رخ می‌دهند و موارد منع یا احتیاط بسته به نوع واکسن متفاوت هستند.

• کارت واکسن کودک باید بررسی شود.
• وجود بعضی بیماری‌های زمینه‌ای، سابقه واکنش شدید به واکسن یا مصرف داروهای خاص باید به پزشک یا مرکز واکسیناسیون اطلاع داده شود.
• اگر واکسنی به تأخیر افتاده باشد، معمولاً باید برنامه جبرانی بر اساس دستورالعمل کشوری تنظیم شود.

ORS محلولی با مقدار مشخص آب، نمک و قند است که برای جبران مایعات و املاح از دست‌رفته در اسهال و استفراغ استفاده می‌شود.

محلول باید طبق دستور صحیح تهیه شود.

در کودکی که استفراغ دارد ممکن است مقدار کم و دفعات بیشتر بهتر تحمل شود.

• کودکان دارای اسهال یا استفراغ خفیف تا متوسط ممکن است با نظر پزشک یا طبق دستورالعمل مناسب از ORS استفاده کنند.
• کودک با کم‌آبی شدید ممکن است نیاز به درمان وریدی داشته باشد.

ORS می‌تواند آب و الکترولیت‌های از دست‌رفته را جبران کند و در بسیاری از موارد از پیشرفت کم‌آبی جلوگیری کند.

• تهیه محلول با مقدار اشتباه آب می‌تواند غلظت نامناسب ایجاد کند.
• ORS نیز جایگزین ارزیابی پزشکی در کودک بسیار بدحال یا کم‌آب شدید نیست.

• علائم کم‌آبی باید تحت نظر باشند و تغذیه کودک طبق شرایط ادامه پیدا کند.
• کاهش ادرار، بی‌حالی یا ناتوانی در خوردن مایعات نیازمند مراجعه است.

آنتی‌بیوتیک‌ها داروهایی هستند که برای درمان بعضی عفونت‌های باکتریایی استفاده می‌شوند.

این داروها روی عفونت‌های ویروسی مانند بسیاری از سرماخوردگی‌ها اثر ندارند.

نوع آنتی‌بیوتیک، مقدار دارو و طول درمان بر اساس نوع عفونت، وزن کودک، سن و شرایط پزشکی تعیین می‌شود.

• کودکی که عفونت باکتریایی مشخص یا محتمل دارد ممکن است به درمان نیاز داشته باشد.
• وجود تب به‌تنهایی دلیل کافی برای شروع آنتی‌بیوتیک نیست.

در عفونت باکتریایی مناسب، درمان می‌تواند باعث بهبود بیماری و کاهش بعضی عوارض شود.

• اسهال، تهوع، بثورات پوستی یا واکنش حساسیتی ممکن است رخ دهد.
• استفاده غیرضروری می‌تواند احتمال مقاومت میکروبی را افزایش دهد.

• دارو باید با مقدار و مدت توصیه‌شده مصرف شود.
• سابقه حساسیت دارویی باید به پزشک اطلاع داده شود.
• در صورت بروز علائم واکنش شدید حساسیتی باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.