دکتر محمد هادی شکیبی

بیماری مزمن کلیه زمانی ایجاد می‌شود که ساختار یا عملکرد کلیه برای مدت طولانی آسیب ببیند. کلیه‌ها وظایفی مانند دفع مواد زائد، تنظیم آب و املاح، کمک به کنترل فشار خون و تولید برخی هورمون‌ها را بر عهده دارند و کاهش تدریجی عملکرد آن‌ها می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را تحت تأثیر قرار دهد.

بیماری مزمن کلیه ممکن است در طول سال‌ها به‌تدریج پیشرفت کند و در نهایت به مرحله‌ای برسد که کلیه‌ها دیگر نتوانند نیازهای اصلی بدن را تأمین کنند. در این مرحله بیمار ممکن است به دیالیز یا پیوند کلیه نیاز پیدا کند.

رسیدن به مرحله نهایی بیماری کلیه به این معنی نیست که همه بیماران الزاماً باید پیوند شوند. شرایط عمومی، بیماری‌های قلبی و عروقی، عفونت‌ها، سابقه سرطان، وضعیت دستگاه ادراری و عوامل متعدد دیگر باید پیش از قرار گرفتن بیمار در مسیر پیوند بررسی شوند.

درمان طبی بیماری کلیوی همچنان توسط نفرولوژیست ادامه پیدا می‌کند و جراح پیوند زمانی نقش اصلی پیدا می‌کند که امکان انجام پیوند و شرایط جراحی بیمار مورد بررسی قرار گیرد.

دیابت و فشار خون بالا از شایع‌ترین بیماری‌هایی هستند که می‌توانند طی سال‌ها باعث آسیب پیشرونده کلیه شوند. بیماری‌های التهابی، مشکلات مادرزادی، کلیه پلی‌کیستیک و برخی انسدادهای طولانی‌مدت دستگاه ادراری نیز می‌توانند عملکرد کلیه را کاهش دهند.

با کاهش تعداد واحدهای سالم کلیه، توانایی بدن برای دفع مواد زائد، تنظیم آب و املاح و کنترل برخی عملکردهای متابولیک کاهش پیدا می‌کند. زمانی که این اختلال به مرحله پیشرفته برسد، درمان جایگزین کلیه مطرح می‌شود.

پیوند کلیه یکی از این روش‌هاست، اما قبل از پیوند باید علت بیماری اولیه نیز شناخته شود؛ زیرا برخی بیماری‌ها ممکن است پس از پیوند نیز بر کلیه جدید اثر بگذارند.

• بیماری مزمن کلیه ممکن است برای مدت طولانی بدون علامت باشد و فقط در آزمایش خون یا ادرار مشخص شود.
• با پیشرفت بیماری، خستگی، تورم پاها، کاهش اشتها، تهوع، خارش، اختلال خواب و تغییر حجم ادرار ممکن است ایجاد شوند.
• در مراحل بسیار پیشرفته، تجمع مایع، افزایش پتاسیم یا سایر اختلالات متابولیک می‌توانند خطرناک شوند و متخصص نفرولوژی درباره زمان شروع دیالیز یا ارزیابی برای پیوند تصمیم‌گیری می‌کند.

در مراحل اولیه، هدف کند کردن پیشرفت بیماری است. کنترل فشار خون و دیابت، اصلاح بعضی داروها، درمان بیماری زمینه‌ای و تنظیم رژیم غذایی می‌توانند سرعت افت عملکرد کلیه را کاهش دهند.

زمانی که کلیه دیگر قادر به تأمین نیازهای بدن نباشد، درمان جایگزین کلیه مطرح می‌شود. دیالیز می‌تواند مواد زائد و مایع اضافی را از بدن خارج کند، اما عملکرد طبیعی کلیه را به‌طور کامل جایگزین نمی‌کند.

در بیمار مناسب، پیوند کلیه می‌تواند امکان زندگی بدون دیالیز منظم را فراهم کند. با این حال پیوند به معنی پایان مراقبت پزشکی نیست و بیمار پس از عمل باید داروهای ضدرد مصرف کند و به‌طور دائمی تحت پیگیری باشد.

• فردی که دیابت، فشار خون بالا یا سابقه بیماری کلیوی دارد باید عملکرد کلیه را طبق برنامه پزشکی بررسی کند و منتظر بروز علائم شدید نماند.
• کاهش قابل‌توجه عملکرد کلیه، افزایش مداوم کراتینین، تورم، کاهش ادرار یا اختلالات شدید الکترولیتی نیازمند ارزیابی متخصص کلیه هستند.
• اگر بیماری به مرحله‌ای رسیده است که دیالیز شروع شده یا متخصص نفرولوژی احتمال نیاز به درمان جایگزین کلیه را مطرح کرده است، ارزیابی برای پیوند می‌تواند پیش از ایجاد وضعیت اورژانسی آغاز شود.

• مهم‌ترین راه کاهش خطر، کنترل بیماری‌هایی است که به کلیه آسیب می‌زنند. کنترل فشار خون و دیابت می‌تواند در بسیاری از بیماران سرعت کاهش عملکرد کلیه را کم کند.
• استفاده بی‌رویه از بعضی داروهای آسیب‌رسان به کلیه نیز باید اجتناب شود، به‌خصوص در فردی که از قبل بیماری کلیوی دارد.
• تشخیص زودهنگام بیماری کلیه اهمیت زیادی دارد، زیرا در مراحل اولیه فرصت بیشتری برای کند کردن روند بیماری و برنامه‌ریزی مناسب در صورت نیاز به پیوند وجود دارد.

سنگ کلیه در اثر تجمع و کریستالیزه شدن بعضی مواد موجود در ادرار تشکیل می‌شود. سنگ ممکن است مدت‌ها در داخل کلیه باقی بماند یا وارد حالب شود و باعث درد و انسداد شود.

اهمیت هر سنگ فقط بر اساس اندازه تعیین نمی‌شود. محل سنگ، شکل آن، میزان انسداد، وجود عفونت و عملکرد کلیه همگی بر تصمیم درمان تأثیر دارند.

یک سنگ کوچک ممکن است در حالب انسداد شدید ایجاد کند، در حالی که یک سنگ بزرگ داخل کلیه برای مدتی علامت واضحی نداشته باشد. به همین دلیل درمان باید بر اساس مجموعه شرایط بیمار انتخاب شود.

کاهش حجم ادرار یکی از مهم‌ترین عوامل تشکیل سنگ است. زمانی که فرد مایعات کافی دریافت نمی‌کند، غلظت مواد معدنی ادرار افزایش پیدا می‌کند و شرایط برای تشکیل کریستال فراهم می‌شود.

بعضی سنگ‌ها از کلسیم تشکیل می‌شوند و انواع دیگری ممکن است از اسیداوریک، استروویت یا سیستین ساخته شوند. علت تشکیل این سنگ‌ها یکسان نیست و در افراد دارای سنگ‌های مکرر ممکن است بررسی متابولیک لازم باشد.

سابقه خانوادگی، بعضی بیماری‌های متابولیک، رژیم غذایی، چاقی و عفونت‌های خاص دستگاه ادراری نیز می‌توانند احتمال تشکیل سنگ را بیشتر کنند.

• سنگ داخل کلیه ممکن است بدون علامت باشد و هنگام انجام سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن به دلیل دیگری کشف شود.
• اگر سنگ وارد حالب شود، درد شدید پهلو ایجاد می‌شود و ممکن است به کشاله ران انتشار پیدا کند. تهوع، استفراغ و خون در ادرار نیز ممکن است همراه درد باشند.
• وجود تب و لرز در کنار درد پهلو اهمیت بسیار بیشتری دارد، زیرا احتمال عفونت همراه با انسداد مطرح می‌شود و این وضعیت ممکن است نیاز به تخلیه فوری ادرار داشته باشد.

سنگ‌های کوچک و بدون عارضه ممکن است با مصرف مایعات، کنترل درد و در بعضی شرایط دارو تحت نظر قرار گیرند تا خودبه‌خود دفع شوند.

برای برخی سنگ‌ها می‌توان از سنگ‌شکنی برون‌اندامی (ESWL) استفاده کرد. در این روش امواج از خارج بدن به سمت سنگ هدایت می‌شوند تا سنگ به قطعات کوچک‌تر تبدیل شود، اما اندازه، جنس و محل همه سنگ‌ها برای این روش مناسب نیست.

در سنگ‌های حالب ممکن است یورتروسکوپی مطرح شود و در سنگ‌های بزرگ‌تر یا پیچیده کلیه، PCNL یکی از گزینه‌های اصلی است. انتخاب روش بر اساس ویژگی‌های سنگ و وضعیت کلیه انجام می‌شود.

• درد شدید پهلو که برای اولین بار ایجاد شده است بهتر است بررسی شود، زیرا بیماری‌های دیگری نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
• دردی که با درمان اولیه کنترل نمی‌شود، استفراغ مداوم، کاهش ادرار یا وجود تنها یک کلیه نیازمند توجه بیشتری هستند.
• تب و لرز همراه با درد پهلو و انسداد ادراری یک علامت هشدار مهم است؛ زیرا عفونت کلیه در حضور انسداد می‌تواند سریعاً به عفونت شدید سیستمیک تبدیل شود.

• مصرف کافی مایعات یکی از مهم‌ترین اقدامات است و هدف این است که ادرار در طول روز غلیظ نشود.
• برنامه غذایی باید بر اساس نوع سنگ تنظیم شود و محدودیت‌های شدید غذایی بدون مشخص شدن نوع سنگ می‌توانند غیرضروری یا حتی نامناسب باشند.
• در بیمار دارای سنگ‌های عودکننده، آزمایش ادرار ۲۴ ساعته و بررسی ترکیب سنگ می‌توانند امکان پیشگیری هدفمندتری را فراهم کنند.

برخی سنگ‌ها به‌تدریج بخش بزرگی از سیستم جمع‌کننده کلیه را پر می‌کنند و شکل شاخه‌های داخل کلیه را به خود می‌گیرند. این سنگ‌ها به دلیل ظاهرشان سنگ شاخ‌گوزنی یا Staghorn Stone نامیده می‌شوند.

سنگ شاخ‌گوزنی فقط به دلیل اندازه اهمیت ندارد. این سنگ‌ها ممکن است با عفونت‌های مکرر، انسداد و آسیب تدریجی عملکرد کلیه همراه باشند.

در بعضی بیماران، به‌خصوص زمانی که سنگ مدت طولانی باقی مانده است، علائم ممکن است کمتر از چیزی باشند که از اندازه سنگ انتظار می‌رود؛ بنابراین کم بودن درد به معنی کم‌خطر بودن سنگ نیست.

بعضی سنگ‌های شاخ‌گوزنی با عفونت‌های خاص دستگاه ادراری ارتباط دارند و می‌توانند در محیط ادراری مناسب به‌سرعت رشد کنند.

در گروه دیگری از بیماران، اختلالات متابولیک و تشکیل مکرر کریستال‌ها باعث بزرگ شدن تدریجی سنگ می‌شوند.

زمانی که سنگ قسمت بزرگی از کلیه را پر می‌کند، تخلیه ادرار مختل می‌شود و زمینه برای ادامه عفونت و آسیب بافت کلیه فراهم می‌شود.

• درد پهلو ممکن است وجود داشته باشد، اما برخی بیماران درد شدید ندارند.
• عفونت‌های مکرر ادراری، تب‌های تکرارشونده یا وجود خون در ادرار ممکن است از علائم باشند.
• در بیماری پیشرفته‌تر، کاهش عملکرد کلیه نیز ممکن است ایجاد شود و اهمیت درمان را بیشتر کند.

سنگ‌های بسیار بزرگ معمولاً با روش‌های ساده‌ای مانند انتظار برای دفع درمان نمی‌شوند، زیرا احتمال خروج خودبه‌خودی آن‌ها بسیار کم است.

در بسیاری از این بیماران، PCNL روش اصلی برای دسترسی مستقیم به داخل کلیه و خارج کردن حجم زیادی از سنگ محسوب می‌شود. گاهی به دلیل حجم یا پیچیدگی سنگ، بیش از یک مرحله درمان لازم است.

هدف درمان فقط کاهش درد نیست؛ پاک‌سازی حداکثری سنگ، کنترل عفونت و حفظ عملکرد کلیه اهمیت اصلی دارند.

• تشخیص سنگ بزرگ یا شاخ‌گوزنی در تصویربرداری باید جدی گرفته شود، حتی اگر بیمار درد زیادی نداشته باشد.
• عفونت‌های مکرر همراه با چنین سنگی می‌توانند عملکرد کلیه را به‌تدریج تحت تأثیر قرار دهند.
• تب، لرز و کاهش حال عمومی در بیمار دارای سنگ بزرگ کلیه نیازمند ارزیابی فوری است؛ زیرا احتمال عفونت جدی مطرح می‌شود.

• در افرادی که سابقه سنگ دارند، پیگیری منظم می‌تواند از رشد بدون علامت سنگ برای مدت طولانی جلوگیری کند.
• درمان مناسب عفونت‌های ادراری و بررسی علت متابولیک سنگ‌های عودکننده نیز اهمیت دارد.
• پس از خارج کردن سنگ بزرگ، برنامه پیشگیری باید متناسب با ترکیب سنگ و عوامل زمینه‌ای تنظیم شود تا احتمال تشکیل دوباره کاهش پیدا کند.

بعضی افراد به‌طور مادرزادی یک کلیه دارند، بعضی به دلیل بیماری یا جراحی یک کلیه را از دست داده‌اند و در بعضی بیماران فقط یکی از دو کلیه عملکرد مؤثر دارد.

تشکیل سنگ در چنین کلیه‌ای اهمیت بیشتری دارد، زیرا اگر مسیر خروج ادرار مسدود یا خود کلیه آسیب ببیند، کلیه دیگری برای جبران وجود ندارد.

به همین دلیل تصمیم‌گیری درباره زمان مداخله و انتخاب روش درمان در کلیه منفرد معمولاً با احتیاط بیشتری انجام می‌شود.

علل تشکیل سنگ مشابه سایر بیماران هستند و کمبود مایعات، اختلالات متابولیک و بعضی بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند نقش داشته باشند.

تفاوت اصلی در پیامد بیماری است. انسداد یا عفونتی که در فرد دارای دو کلیه سالم ممکن است یک کلیه را درگیر کند، در بیمار دارای کلیه منفرد می‌تواند کل عملکرد کلیوی بدن را تحت تأثیر قرار دهد.

همین موضوع باعث می‌شود پیگیری و درمان سنگ در این بیماران اهمیت بیشتری پیدا کند.

• درد پهلو، خون در ادرار و تهوع مانند سایر بیماران ممکن است ایجاد شوند.
• کاهش حجم ادرار در بیمار دارای کلیه منفرد علامت مهم‌تری است و می‌تواند نشان‌دهنده انسداد قابل‌توجه باشد.
• وجود تب و لرز نیز به‌خصوص در صورت انسداد نیازمند ارزیابی فوری است.

درمان به اندازه و محل سنگ بستگی دارد، اما هدف اصلی حفظ عملکرد کلیه است.

سنگ کوچک بدون انسداد ممکن است در شرایط مناسب پیگیری شود، در حالی که سنگ بزرگ، انسدادی یا عفونی معمولاً نیاز به درمان فعال‌تری دارد.

برای سنگ‌های بزرگ کلیه ممکن است PCNL مطرح شود و در سنگ‌های حالب از روش‌های اندوسکوپیک استفاده شود. برنامه جراحی باید به شکلی انتخاب شود که احتمال آسیب به کلیه تا حد امکان کاهش پیدا کند.

• وجود هر سنگی که باعث انسداد، کاهش ادرار یا درد مداوم شده است نیازمند ارزیابی دقیق است.
• تب و لرز همراه با سنگ در کلیه منفرد باید سریع بررسی شود.
• کاهش واضح حجم ادرار یا افزایش آزمایش‌های مربوط به عملکرد کلیه نیز از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

• در این بیماران پیشگیری اهمیت بیشتری دارد، زیرا تشکیل مجدد سنگ می‌تواند مستقیماً تنها کلیه فعال را درگیر کند.
• مصرف مایعات کافی، بررسی متابولیک و اصلاح عوامل تغذیه‌ای یا دارویی بر اساس نوع سنگ اهمیت دارند.
• پیگیری تصویربرداری نیز می‌تواند سنگ جدید را قبل از بزرگ شدن یا ایجاد انسداد قابل‌توجه شناسایی کند.

حالب لوله‌ای است که ادرار را از کلیه به مثانه منتقل می‌کند. زمانی که سنگ وارد حالب می‌شود ممکن است در بخش‌های مختلف این مسیر گیر کند و جریان ادرار را کاهش دهد.

اگر ادرار نتواند به‌درستی از کلیه خارج شود، فشار داخل سیستم جمع‌کننده کلیه افزایش پیدا می‌کند و حالتی به نام هیدرونفروز ایجاد می‌شود.

انسداد کوتاه‌مدت در بسیاری از بیماران قابل برگشت است، اما انسداد شدید یا طولانی می‌تواند عملکرد کلیه را تحت تأثیر قرار دهد.

بیشتر سنگ‌های حالب ابتدا در کلیه تشکیل می‌شوند و سپس وارد مسیر خروج ادرار می‌شوند.

قسمت‌هایی از حالب به‌طور طبیعی باریک‌تر هستند و احتمال گیر کردن سنگ در این نقاط بیشتر است.

انقباض عضلات حالب برای عبور دادن سنگ باعث ایجاد درد موجی و شدید می‌شود و فشار ناشی از انسداد نیز می‌تواند درد را تشدید کند.

• درد شدید پهلو که به پایین شکم یا کشاله ران منتشر می‌شود یکی از تظاهرات اصلی است.
• تکرر ادرار، احساس فوریت دفع و خون در ادرار نیز ممکن است به‌خصوص زمانی که سنگ به قسمت پایینی حالب نزدیک شده است دیده شوند.
• تب و لرز همراه با انسداد یک علامت هشدار مهم است و می‌تواند نشان‌دهنده عفونت در سیستم ادراری مسدودشده باشد.

سنگ‌های کوچک ممکن است بدون جراحی دفع شوند و در بیمار مناسب می‌توان برای مدتی درمان دارویی و پیگیری را انتخاب کرد.

اگر سنگ دفع نشود، درد ادامه پیدا کند یا انسداد قابل‌توجه باشد، یورتروسکوپی و خرد کردن یا خارج کردن سنگ ممکن است انجام شود.

در حضور عفونت شدید و انسداد، اولویت همیشه خارج کردن کامل سنگ نیست. ابتدا ممکن است لازم باشد ادرار با استنت حالب یا نفروستومی تخلیه شود و درمان قطعی سنگ پس از کنترل عفونت انجام گیرد.

• درد شدید و مکرر یا انسدادی که در تصویربرداری گزارش شده است نیاز به پیگیری دارد.
• کاهش عملکرد کلیه یا وجود یک کلیه منفرد اهمیت انسداد را بیشتر می‌کند.
• تب، لرز، افت فشار یا حال عمومی نامناسب همراه با انسداد نیازمند ارزیابی فوری است.

• پیشگیری از سنگ حالب در اصل بر پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه متمرکز است.
• مصرف مایعات کافی، بررسی علت سنگ‌های مکرر و اصلاح عوامل تغذیه‌ای یا متابولیک می‌توانند احتمال تشکیل سنگ جدید را کاهش دهند.
• بیمارانی که سابقه انسداد شدید یا آسیب کلیوی داشته‌اند نیز باید برنامه پیگیری مناسب داشته باشند تا سنگ‌های جدید پیش از ایجاد عارضه جدی تشخیص داده شوند.

پس از پیوند، بخشی از مشکلات ممکن است مستقیماً به مسیر ادراری کلیه جدید مربوط باشند. اتصال حالب کلیه پیوندی به مثانه باید به‌درستی ترمیم شود تا ادرار بدون نشت یا انسداد جریان پیدا کند.

در بعضی بیماران ممکن است نشت ادرار، تنگی محل اتصال یا انسداد حالب ایجاد شود. این مشکلات با رد پیوند متفاوت هستند، هرچند هر دو می‌توانند باعث کاهش عملکرد کلیه جدید شوند.

به همین دلیل افزایش کراتینین یا کاهش ادرار بعد از پیوند همیشه به معنی رد کلیه نیست و علت باید به‌صورت دقیق بررسی شود.

کاهش خون‌رسانی حالب، مشکلات ترمیم محل اتصال یا تنگ شدن مسیر می‌توانند باعث اختلال جریان ادرار شوند.

گاهی تجمع مایع اطراف کلیه پیوندی نیز ممکن است روی حالب فشار وارد کند و خروج ادرار را مختل کند.

عفونت‌های ادراری نیز در بیماران پیوندی اهمیت بیشتری دارند، زیرا داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی می‌توانند شدت یا تظاهر عفونت را تغییر دهند.

• کاهش حجم ادرار یا افزایش کراتینین ممکن است از نخستین نشانه‌ها باشند.
• درد، تورم در محل پیوند، تب یا علائم عفونت ادراری نیز ممکن است ایجاد شوند.
• بعضی مشکلات فقط در سونوگرافی یا سایر بررسی‌های تصویربرداری مشخص می‌شوند و علائم شدیدی ندارند.

درمان به علت بستگی دارد. تنگی یا انسداد ممکن است با استنت، روش‌های مداخله‌ای یا در بعضی موارد جراحی اصلاح شود.

نشت ادرار نیز بر اساس محل و شدت مشکل با روش‌های مختلف درمان می‌شود.

در کنار بررسی جراحی، عللی مانند رد پیوند، عفونت یا عوارض دارویی نیز باید توسط تیم پیوند و نفرولوژی بررسی شوند.

• کاهش ناگهانی ادرار، افزایش قابل‌توجه کراتینین یا درد جدید در محل کلیه پیوندی باید سریع بررسی شود.
• تب یا علائم عفونت نیز در فرد پیوندشده اهمیت بیشتری دارند.
• بیمار نباید تغییر عملکرد کلیه را خودکار به «رد پیوند» نسبت دهد یا داروهای ضدرد را بدون نظر تیم درمان تغییر دهد.

• همه عوارض قابل پیشگیری نیستند، اما تکنیک دقیق جراحی و پیگیری منظم بعد از پیوند نقش مهمی دارند.
• مصرف صحیح داروها و مراجعه طبق برنامه امکان تشخیص زودهنگام مشکلات را فراهم می‌کند.
• در صورت ایجاد تغییر در ادرار، تب یا علائم جدید، ارزیابی زودهنگام می‌تواند از پیشرفت برخی عوارض جلوگیری کند.

پیوند کلیه جراحی‌ای است که در آن یک کلیه سالم از اهداکننده زنده یا فوت‌شده به بدن بیمار مبتلا به نارسایی پیشرفته کلیه منتقل می‌شود.

در بیشتر موارد کلیه‌های قبلی بیمار داخل بدن باقی می‌مانند و کلیه جدید در قسمت پایین شکم قرار داده می‌شود. عروق کلیه پیوندی به عروق لگنی متصل می‌شوند و حالب کلیه جدید نیز به مثانه وصل می‌شود.

اگر کلیه جدید عملکرد مناسبی داشته باشد، می‌تواند وظایف اصلی کلیه را انجام دهد و بیمار دیگر به دیالیز منظم نیاز نداشته باشد. با این حال بیمار باید برای جلوگیری از رد پیوند، داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی را طبق برنامه مصرف کند.

• بیماران مبتلا به بیماری برگشت‌ناپذیر و پیشرفته کلیه که به مرحله نیاز به درمان جایگزین کلیه رسیده‌اند ممکن است برای پیوند ارزیابی شوند.
• سن به‌تنهایی معیار رد یا پذیرش نیست و وضعیت قلبی، عروقی، عفونی و سایر بیماری‌های زمینه‌ای اهمیت بیشتری دارند.
• سرطان فعال، بعضی عفونت‌های کنترل‌نشده یا بیماری‌هایی که خطر جراحی را بسیار بالا می‌برند ممکن است باعث شوند پیوند تا زمان درمان یا کنترل مشکل به تعویق بیفتد.

پیش از پیوند، گیرنده از نظر گروه خونی، سازگاری با دهنده، عفونت‌ها، بیماری قلبی و وضعیت عمومی ارزیابی می‌شود. در دهنده زنده نیز سلامت کلیه‌ها و عروق با دقت بررسی می‌شوند تا اهدای کلیه خطر غیرقابل قبول برای دهنده ایجاد نکند.

حین عمل، کلیه جدید در لگن قرار داده و عروق و حالب آن متصل می‌شوند. کلیه ممکن است بلافاصله شروع به تولید ادرار کند یا در بعضی بیماران چند روز برای شروع عملکرد کامل زمان لازم باشد.

بعد از پیوند، عملکرد کلیه با آزمایش کراتینین و سایر شاخص‌ها پیگیری می‌شود. داروهای ضدرد باید منظم مصرف شوند و بیمار از نظر عفونت، عوارض دارویی و نشانه‌های اختلال عملکرد پیوند تحت نظر باقی بماند.

• درد محل جراحی و خستگی در هفته‌های ابتدایی قابل انتظار هستند.
• داروهای ضدرد ممکن است باعث تغییر فشار خون، قند خون یا سایر آزمایش‌ها شوند و به تنظیم دقیق درمان نیاز داشته باشند.
• عفونت‌های خفیف نیز به دلیل کاهش فعالیت سیستم ایمنی می‌توانند بیشتر رخ دهند.

• رد پیوند یکی از مهم‌ترین عوارض است، اگرچه بسیاری از موارد با تشخیص زودهنگام و تغییر درمان قابل کنترل هستند.
• لخته شدن عروق کلیه پیوندی، مشکلات اتصال حالب، خونریزی یا عفونت شدید نیز ممکن است در موارد محدود ایجاد شوند.
• داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی در درازمدت می‌توانند خطر برخی عفونت‌ها و بدخیمی‌ها را افزایش دهند؛ بنابراین پیگیری طولانی‌مدت بخش جدایی‌ناپذیر پیوند است.

• بیماری قلبی شدید، عفونت فعال و برخی بدخیمی‌های درمان‌نشده می‌توانند خطر پیوند را افزایش دهند.
• دیابت کنترل‌نشده و سایر بیماری‌های زمینه‌ای نیز ممکن است روی نتایج جراحی و پیگیری اثر بگذارند.
• پس از پیوند، مصرف نامنظم داروهای ضدرد یکی از عوامل مهم افزایش خطر آسیب به کلیه پیوندی است.

در این جراحی یک کلیه سالم از فردی که شرایط اهدای کلیه را دارد با روش کم‌تهاجمی خارج می‌شود تا به گیرنده پیوند زده شود.

به‌جای برش بزرگ، بخش اصلی جراحی با دوربین و ابزارهای لاپاراسکوپی انجام می‌شود و کلیه از طریق برشی کنترل‌شده از بدن خارج می‌شود.

هدف جراحی فقط آماده کردن کلیه مناسب برای پیوند نیست؛ ایمنی فرد اهداکننده که پیش از عمل سالم است، اولویت اصلی محسوب می‌شود

• فرد اهداکننده باید از سلامت کافی برخوردار باشد و عملکرد کلیه‌ها مناسب باشد.
• آناتومی عروق کلیه و سایر ویژگی‌های جراحی نیز باید پیش از عمل با تصویربرداری بررسی شوند.
• وجود بعضی بیماری‌های کلیوی، بیماری‌های کنترل‌نشده یا عوامل خطر جدی ممکن است مانع اهدای کلیه شوند.

پیش از جراحی، عملکرد هر دو کلیه، فشار خون، وضعیت قلبی و متابولیک و آناتومی عروق بررسی می‌شوند.

حین عمل، کلیه و عروق آن با دقت آزاد می‌شوند و پس از کنترل عروق، کلیه برای پیوند خارج می‌شود.

پس از جراحی، عملکرد کلیه باقی‌مانده و وضعیت عمومی دهنده پیگیری می‌شوند و فرد به‌تدریج به فعالیت روزمره بازمی‌گردد.

• درد محل برش، خستگی و نفخ در روزهای اولیه ممکن است ایجاد شوند.
• بعضی افراد برای مدتی کاهش انرژی دارند و بازگشت به فعالیت سنگین باید تدریجی باشد.
• کاهش طبیعی عملکرد کلیوی کلی بدن پس از برداشتن یک کلیه اتفاق می‌افتد، اما کلیه باقی‌مانده در فرد سالم معمولاً تا حد قابل‌توجهی سازگار می‌شود.

• خونریزی و آسیب عروقی از عوارض مهم ولی کم‌شیوع هستند.
• عفونت، لخته خون و عوارض بیهوشی نیز ممکن است رخ دهند.
• در موارد دشوار ممکن است برای حفظ ایمنی لازم باشد جراحی از لاپاراسکوپی به روش باز تبدیل شود.

• آناتومی پیچیده عروق کلیه می‌تواند جراحی را دشوارتر کند.
• چاقی و بعضی بیماری‌های زمینه‌ای نیز ممکن است خطر جراحی را افزایش دهند.
• به همین دلیل انتخاب دقیق اهداکننده و ارزیابی کامل پیش از عمل از مهم‌ترین مراحل پیوند از دهنده زنده هستند.

PCNL روشی برای درمان سنگ‌هایی است که به دلیل اندازه یا پیچیدگی، احتمال موفقیت درمان‌های ساده‌تر در آن‌ها پایین است. نمونه مهم این گروه سنگ‌های بزرگ و شاخ‌گوزنی هستند.

در این روش مسیر باریکی از پوست پهلو به داخل کلیه ایجاد می‌شود. جراح از طریق این مسیر ابزار مخصوص را وارد کلیه می‌کند و سنگ را خرد کرده و قطعات را خارج می‌کند.

مزیت اصلی PCNL این است که امکان خارج کردن حجم زیادی از سنگ را بدون ایجاد برش بزرگ جراحی فراهم می‌کند. با این حال این عمل همچنان یک جراحی تخصصی کلیه محسوب می‌شود و باید بر اساس وضعیت بیمار برنامه‌ریزی شود.

• بیماران دارای سنگ‌های بزرگ، شاخ‌گوزنی یا سنگ‌هایی که با روش‌های دیگر احتمال پاک‌سازی مناسبی ندارند از مهم‌ترین کاندیدها هستند.
• وجود انسداد یا عفونت‌های مکرر ناشی از سنگ نیز می‌تواند اهمیت درمان فعال را بیشتر کند.
• در بیمار دارای کلیه منفرد، تصمیم درباره PCNL باید با توجه ویژه به حفظ عملکرد کلیه انجام شود.

پیش از عمل، سی‌تی‌اسکن یا تصویربرداری مناسب برای مشخص شدن اندازه، شکل و محل سنگ انجام می‌شود. آزمایش ادرار نیز اهمیت زیادی دارد و عفونت فعال باید پیش از جراحی درمان شود.

حین عمل، مسیر ورود ایمن به کلیه انتخاب می‌شود و سنگ با ابزارهای مخصوص خرد و خارج می‌شود. اگر حجم سنگ زیاد باشد، ممکن است پاک‌سازی کامل به بیش از یک مرحله نیاز داشته باشد.

بعد از عمل، مقدار خونریزی، تب و عملکرد کلیه بررسی می‌شوند. همچنین ممکن است تصویربرداری برای مشخص شدن میزان سنگ باقی‌مانده انجام شود.

• درد محدود در محل ورود ابزار و وجود مقدار کمی خون در ادرار در روزهای نخست ممکن است دیده شوند.
• تب خفیف نیز ممکن است ایجاد شود، اما تب بالا یا پایدار نیازمند بررسی دقیق‌تر است.
• گاهی قطعات کوچکی از سنگ باقی می‌مانند و ممکن است در آینده به پیگیری یا درمان تکمیلی نیاز داشته باشند.

• خونریزی شدید از مهم‌ترین عوارض احتمالی است و در موارد محدودی ممکن است به درمان عروقی یا تزریق خون نیاز باشد.
• عفونت شدید نیز می‌تواند ایجاد شود، به‌خصوص اگر سنگ یا ادرار قبل از جراحی آلوده باشد.
• آسیب به ساختارهای مجاور کلیه نادر است، اما امکان آن وجود دارد.

• عفونت فعال، اختلالات انعقادی و مصرف بعضی داروهای رقیق‌کننده خون می‌توانند خطر عمل را افزایش دهند.
• سنگ‌های بسیار بزرگ و پیچیده ممکن است به چند مسیر یا چند مرحله درمان نیاز داشته باشند.
• وجود تنها یک کلیه نیز نیازمند برنامه‌ریزی دقیق‌تر است، زیرا حفظ عملکرد کلیه اهمیت حیاتی دارد.

در یورتروسکوپی، ابزار باریکی از مسیر طبیعی مجرای ادراری وارد مثانه و سپس حالب می‌شود و برای دسترسی به سنگ نیازی به برش پوستی وجود ندارد.

پس از مشاهده سنگ، ممکن است سنگ خارج شود یا با لیزر به قطعات کوچک‌تر شکسته شود.

در بعضی بیماران پس از عمل یک استنت موقت داخل حالب قرار داده می‌شود تا جریان ادرار در دوره ترمیم به‌خوبی برقرار بماند.

• سنگی که احتمال دفع خودبه‌خودی پایینی دارد ممکن است برای این روش مناسب باشد.
• انسداد مداوم، درد کنترل‌نشده یا باقی ماندن طولانی‌مدت سنگ نیز می‌توانند درمان فعال را مطرح کنند.
• انتخاب روش به محل و اندازه سنگ و وضعیت کلیه بستگی دارد.

پیش از عمل، محل سنگ با تصویربرداری مشخص و عفونت ادراری بررسی می‌شود.

حین جراحی، سنگ با ابزار اندوسکوپیک درمان می‌شود و در صورت نیاز استنت قرار داده می‌شود.

پس از عمل، اگر استنت وجود داشته باشد باید در زمان تعیین‌شده پیگیری و خارج شود.

• سوزش ادرار و مقدار کمی خون در ادرار ممکن است ایجاد شوند.
• استنت می‌تواند باعث تکرر یا فوریت ادرار و گاهی درد پهلو شود.
• این مشکلات معمولاً پس از خارج شدن استنت کاهش پیدا می‌کنند.

• عفونت شدید یکی از عوارض مهم احتمالی است.
• آسیب یا سوراخ شدن حالب نیز در موارد محدودی ممکن است رخ دهد.
• تنگی حالب عارضه‌ای دیررس و کم‌شیوع است.

• عفونت فعال باید پیش از جراحی درمان شود.
• سنگ بزرگ یا مدت‌دار ممکن است به دیواره حالب چسبیده باشد و درمان را دشوارتر کند.
• تنگی قبلی یا تغییرات آناتومیک حالب نیز می‌توانند دسترسی به سنگ را محدود کنند.