دکتر مهدی اسدی

سرطان پستان زمانی ایجاد می‌شود که گروهی از سلول‌های بافت پستان کنترل طبیعی رشد خود را از دست بدهند و به‌صورت غیرطبیعی تکثیر شوند. بیشتر سرطان‌های پستان از مجاری شیری یا لوبول‌های تولیدکننده شیر منشأ می‌گیرند.

سرطان ممکن است در مراحل اولیه فقط داخل پستان محدود باشد یا در صورت پیشرفت به غدد لنفاوی زیربغل و سایر قسمت‌های بدن گسترش پیدا کند. نوع و مرحله بیماری در انتخاب درمان اهمیت زیادی دارد.

تشخیص زودهنگام سرطان پستان می‌تواند امکان انجام درمان‌های محدودتر و حفظ بیشتر بافت پستان را افزایش دهد. به همین دلیل غربالگری و بررسی به‌موقع توده‌ها یا تغییرات غیرطبیعی پستان اهمیت دارد.

سرطان پستان معمولاً نتیجه مجموعه‌ای از تغییرات ژنتیکی در سلول‌های پستان است و در بیشتر بیماران نمی‌توان یک علت منفرد برای آن تعیین کرد.

افزایش سن، سابقه خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان، برخی جهش‌های ارثی مانند BRCA1 و BRCA2، سابقه بعضی ضایعات پرخطر پستان و مواجهه طولانی‌تر با هورمون استروژن می‌توانند احتمال بیماری را افزایش دهند.

چاقی پس از یائسگی، مصرف الکل و کم‌تحرکی نیز از عوامل قابل اصلاح مرتبط با افزایش خطر هستند. با این حال بسیاری از زنان مبتلا هیچ عامل خطر برجسته‌ای ندارند.

توده جدید پستان یا زیر بغل یکی از مهم‌ترین علائم است، به‌خصوص اگر سفت، بدون درد یا دارای حاشیه نامنظم باشد؛ هرچند ویژگی ظاهری توده به‌تنهایی نمی‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم بودن آن را مشخص کند.

تغییر اندازه یا شکل پستان، فرورفتگی پوست، ضخیم شدن پوست شبیه پوست پرتقال، فرورفتگی جدید نوک پستان یا ترشح خونی نیز از علائم نیازمند بررسی هستند.

بعضی سرطان‌ها در مرحله اولیه هیچ علامتی ندارند و فقط در ماموگرافی غربالگری شناسایی می‌شوند.

درمان بر اساس مرحله بیماری، اندازه تومور، وضعیت غدد لنفاوی و ویژگی‌های مولکولی سرطان انتخاب می‌شود و معمولاً حاصل همکاری جراح پستان، انکولوژیست، رادیوانکولوژیست و سایر اعضای تیم درمان است.

در بیماری قابل جراحی ممکن است جراحی حفظ پستان (Breast-Conserving Surgery) یا ماستکتومی (Mastectomy) انجام شود. انتخاب میان این روش‌ها به شرایط تومور و ترجیح آگاهانه بیمار بستگی دارد.

در بسیاری از بیماران غدد لنفاوی زیربغل نیز با روش Sentinel Lymph Node Biopsy بررسی می‌شوند. شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، هورمون‌درمانی و داروهای هدفمند نیز بر اساس نوع سرطان ممکن است قبل یا بعد از جراحی استفاده شوند.

هر توده جدید پستان که باقی می‌ماند باید ارزیابی شود، حتی اگر درد نداشته باشد. بیشتر توده‌های پستان سرطان نیستند، اما تشخیص بدون معاینه و بررسی تصویربرداری امکان‌پذیر نیست.

ترشح خونی یا شفاف یک‌طرفه از نوک پستان، فرورفتگی جدید نوک پستان یا تغییر واضح پوست نیز نیازمند بررسی است.

وجود توده در زیربغل یا تغییر سریع اندازه و فرم یک پستان نیز از دلایل مراجعه به جراح پستان است.

افرادی که سابقه خانوادگی قوی سرطان پستان یا تخمدان دارند بهتر است درباره سن شروع و روش مناسب غربالگری با پزشک مشورت کنند.

پیشگیری کامل از سرطان پستان امکان‌پذیر نیست، اما حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، محدود کردن مصرف الکل و پرهیز از مصرف غیرضروری برخی هورمون‌ها می‌تواند به کاهش خطر کمک کند.

مهم‌تر از پیشگیری مطلق، تشخیص زودهنگام است. ماموگرافی غربالگری در گروه‌های سنی مناسب می‌تواند سرطان را پیش از ایجاد علائم شناسایی کند.

افراد دارای سابقه خانوادگی بسیار قوی یا جهش ژنتیکی شناخته‌شده ممکن است به برنامه غربالگری متفاوت، MRI پستان یا مشاوره ژنتیک نیاز داشته باشند.

________________________________________

فیبروآدنوم یکی از شایع‌ترین توده‌های خوش‌خیم پستان است و بیشتر در زنان جوان دیده می‌شود. این توده از بافت غده‌ای و فیبروز پستان تشکیل شده و سرطان محسوب نمی‌شود.

فیبروآدنوم معمولاً به شکل توده‌ای گرد یا بیضی، نسبتاً سفت و متحرک زیر پوست لمس می‌شود. اندازه آن می‌تواند از کمتر از یک سانتی‌متر تا توده‌های بزرگ‌تر متغیر باشد.

وجود یک توده با ظاهر شبیه فیبروآدنوم به معنی بی‌نیازی از بررسی نیست و تشخیص باید بر اساس سن، معاینه و تصویربرداری انجام شود.

علت دقیق مشخص نیست، اما حساسیت بافت پستان به هورمون‌های زنانه در ایجاد آن نقش دارد.

فیبروآدنوم بیشتر در سنین باروری ایجاد می‌شود و ممکن است در دوران بارداری یا مصرف هورمون‌ها بزرگ‌تر شود.

بعد از یائسگی بسیاری از فیبروآدنوم‌ها کوچک‌تر می‌شوند، مگر اینکه بیمار درمان هورمونی دریافت کند.

شایع‌ترین علامت لمس یک توده بدون درد و متحرک است.

بیشتر فیبروآدنوم‌ها درد ایجاد نمی‌کنند، اما بعضی بیماران در روزهای نزدیک قاعدگی حساسیت بیشتری احساس می‌کنند.

اگر توده سریع بزرگ شود یا ظاهر غیرمعمول داشته باشد، باید احتمال سایر ضایعات مانند تومور فیلودس نیز بررسی شود.

بسیاری از فیبروآدنوم‌های کوچک با تصویربرداری و در صورت نیاز نمونه‌برداری تأیید می‌شوند و نیاز به جراحی ندارند.

اگر توده بزرگ باشد، به‌سرعت رشد کند، درد یا نگرانی زیادی ایجاد کند یا تشخیص آن قطعی نباشد، برداشت جراحی می‌تواند مطرح شود.

تصمیم به جراحی فقط بر اساس وجود فیبروآدنوم گرفته نمی‌شود و سن، اندازه، تغییرات توده و نتیجه تصویربرداری و نمونه‌برداری اهمیت دارند.

هر توده جدید پستان باید حداقل یک بار ارزیابی شود.

اگر فیبروآدنوم شناخته‌شده افزایش اندازه پیدا کند یا خصوصیات آن در معاینه تغییر کند، بررسی مجدد ضروری است.

توده‌هایی که در سنین بالاتر برای اولین بار ظاهر می‌شوند نیز معمولاً نیازمند ارزیابی دقیق‌تری هستند.

راه مشخصی برای جلوگیری از ایجاد فیبروآدنوم وجود ندارد.

شناخت وضعیت طبیعی پستان می‌تواند به فرد کمک کند تغییرات جدید را زودتر تشخیص دهد.

پیگیری توده‌ای که پزشک برای آن تصویربرداری دوره‌ای توصیه کرده اهمیت دارد و نباید صرفاً به دلیل خوش‌خیم بودن اولیه، کنترل آن متوقف شود.

________________________________________

کیست پستان یک فضای پر از مایع داخل بافت پستان است که معمولاً خوش‌خیم است. کیست‌ها بیشتر در زنان پیش از یائسگی دیده می‌شوند و ممکن است یک یا چند کیست وجود داشته باشد.

کیست ممکن است آن‌قدر کوچک باشد که فقط در سونوگرافی دیده شود یا به شکل یک توده قابل لمس ظاهر شود.

سونوگرافی در بسیاری از موارد می‌تواند مشخص کند که یک توده واقعاً مایع است یا ساختار جامد دارد.

تغییرات هورمونی و تغییرات طبیعی بافت پستان در ایجاد کیست نقش دارند.

مایع ممکن است در ساختارهای کوچک بافت پستان تجمع پیدا کند و حفره‌ای ایجاد کند.

وجود کیست ساده معمولاً خطر سرطان پستان را افزایش نمی‌دهد، اما هر توده باید ابتدا به‌درستی طبقه‌بندی شود.

کیست می‌تواند به شکل توده‌ای نرم یا نسبتاً سفت و متحرک لمس شود.

بعضی کیست‌ها پیش از قاعدگی دردناک‌تر یا بزرگ‌تر می‌شوند.

کیست‌های کوچک ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند و به‌طور اتفاقی در سونوگرافی تشخیص داده شوند.

کیست ساده بدون علامت معمولاً نیاز به درمان ندارد و فقط در صورت صلاحدید پزشک پیگیری می‌شود.

اگر کیست بزرگ و دردناک باشد، تخلیه مایع با سوزن می‌تواند هم به تشخیص و هم به کاهش علائم کمک کند.

اگر مایع خونی باشد، توده پس از تخلیه باقی بماند یا ویژگی‌های غیرطبیعی در تصویربرداری وجود داشته باشد، بررسی بیشتری لازم است.

هر توده جدید باید ارزیابی شود و بیمار نباید خودش آن را کیست فرض کند.

توده‌ای که پس از پایان قاعدگی باقی می‌ماند یا به‌سرعت بزرگ می‌شود نیازمند بررسی است.

عود مکرر یک کیست در محل ثابت یا وجود ویژگی غیرطبیعی در سونوگرافی نیز ممکن است بررسی تکمیلی نیاز داشته باشد.

روش ثابت‌شده‌ای برای جلوگیری از تشکیل کیست پستان وجود ندارد.

در بیمارانی که درد دوره‌ای دارند، استفاده از لباس زیر مناسب پستان و کنترل عوامل تشدیدکننده می‌تواند علائم را کاهش دهد.

مهم‌ترین اقدام، ارزیابی صحیح توده‌های جدید و رعایت برنامه غربالگری متناسب با سن است.

________________________________________

ترشح نوک پستان به خروج مایع از یک یا چند مجرای شیری گفته می‌شود. بسیاری از انواع ترشح خوش‌خیم هستند، اما بعضی الگوها نیاز به بررسی دقیق‌تر دارند.

ترشح دوطرفه که فقط با فشار ایجاد می‌شود معمولاً نگرانی کمتری نسبت به ترشح خودبه‌خودی و یک‌طرفه دارد.

رنگ ترشح به‌تنهایی تشخیص را مشخص نمی‌کند و شرایط ایجاد آن، تعداد مجاری درگیر و وجود توده همراه اهمیت بیشتری دارند.

تغییرات هورمونی، بعضی داروها، افزایش پرولاکتین و تحریک مکرر پستان می‌توانند باعث ترشح دوطرفه شوند.

پاپیلوم داخل مجرا یکی از علل شایع ترشح خونی یا شفاف یک‌طرفه است.

التهاب، عفونت و در درصد کمتری از بیماران سرطان پستان نیز می‌توانند با ترشح همراه باشند.

ترشح خودبه‌خودی بدون فشار اهمیت بیشتری دارد.

ترشح خونی یا شفاف که فقط از یک پستان و یک مجرا خارج می‌شود معمولاً نیازمند بررسی است.

وجود هم‌زمان توده، تغییر پوست، فرورفتگی نوک پستان یا غده لنفاوی زیربغل احتمال نیاز به بررسی‌های بیشتر را افزایش می‌دهد.

درمان به علت بستگی دارد. اگر علت هورمونی یا دارویی باشد، درمان عامل زمینه‌ای می‌تواند ترشح را برطرف کند.

در صورت وجود ضایعه داخل مجرا ممکن است نمونه‌برداری یا جراحی مجرای درگیر مطرح شود.

در صورت شک به سرطان، مسیر تشخیصی شامل تصویربرداری و نمونه‌برداری بر اساس وضعیت بیمار انجام می‌شود.

ترشح خونی، خودبه‌خودی و یک‌طرفه باید بررسی شود.

ترشح همراه با توده یا تغییرات پوستی نیز نیازمند مراجعه است.

ترشح شیری در فردی که باردار یا شیرده نیست ممکن است نیازمند بررسی هورمونی و دارویی باشد.

همه انواع ترشح قابل پیشگیری نیستند.

فشار دادن مداوم نوک پستان برای بررسی ترشح می‌تواند خود باعث تداوم آن شود و بهتر است از این کار خودداری شود.

مصرف داروهایی که می‌توانند پرولاکتین را افزایش دهند باید در شرح حال به پزشک گفته شود.

در صورت وجود ترشح غیرعادی، تشخیص علت مهم‌تر از تلاش برای متوقف کردن علامت با درمان‌های خانگی است.

________________________________________

ماستیت به التهاب بافت پستان گفته می‌شود و بیشتر در دوران شیردهی ایجاد می‌شود، هرچند در زنان غیرشیرده نیز ممکن است رخ دهد.(التهاب پستان در فرد غیرشیرده باید با دقت بیشتری بررسی شود، زیرا علت و الگوی درمان آن می‌تواند با ماستیت شیردهی متفاوت باشد.)

اگر عفونت پیشرفت کند، تجمع چرک در داخل بافت می‌تواند آبسه پستان ایجاد کند.

تشخیص آبسه اهمیت دارد؛ زیرا در بسیاری از موارد فقط درمان آنتی‌بیوتیکی کافی نیست و چرک باید تخلیه شود.

در دوران شیردهی، تخلیه ناکامل شیر و ایجاد ترک در نوک پستان می‌تواند زمینه التهاب و ورود باکتری را فراهم کند.

باکتری‌های پوستی، به‌ویژه استافیلوکوک‌ها، از عوامل شایع عفونت هستند.

در زنان غیرشیرده، سیگار، دیابت و بعضی بیماری‌های مجاری پستان می‌توانند زمینه آبسه‌های مکرر را فراهم کنند.

درد، قرمزی، گرمی و تورم موضعی پستان از علائم اصلی هستند.

تب و احساس بیماری عمومی ممکن است در عفونت شدیدتر وجود داشته باشد.

آبسه معمولاً باعث ایجاد توده‌ای دردناک می‌شود و در سونوگرافی تجمع مایع قابل مشاهده است.

ماستیت باکتریایی معمولاً به آنتی‌بیوتیک مناسب و کنترل درد نیاز دارد.

ماستیت شیردهی ممکن است با اصلاح تخلیه شیر، کنترل درد و در صورت وجود عفونت با آنتی‌بیوتیک درمان شود.

در آبسه، تخلیه چرک با سوزن تحت هدایت سونوگرافی یا روش جراحی ممکن است لازم باشد.

در التهاب غیرشیردهی یا موارد عودکننده، علاوه بر کنترل عفونت باید علت زمینه‌ای نیز بررسی شود.

تب همراه با قرمزی و درد پستان باید ارزیابی شود.

عدم بهبود بعد از شروع درمان یا ایجاد توده دردناک می‌تواند نشانه آبسه باشد.

التهاب پستان در فرد غیرشیرده یا التهاب مکرر نیز نیازمند بررسی دقیق‌تر برای رد سایر علل است.

در دوران شیردهی، تخلیه مناسب پستان و اصلاح وضعیت قرار گرفتن نوزاد می‌تواند احتمال احتباس شیر را کاهش دهد.

ترک نوک پستان باید مراقبت شود تا مسیر ورود عفونت کمتر شود.

در آبسه‌های غیرشیردهی، قطع مصرف سیگار و کنترل دیابت می‌تواند احتمال عود را کاهش دهد.

________________________________________

ژنیکوماستی به بزرگ شدن واقعی بافت غده‌ای پستان در مردان گفته می‌شود و با تجمع ساده چربی در قفسه سینه تفاوت دارد.

این مشکل می‌تواند یک‌طرفه یا دوطرفه باشد و در دوره‌های مختلف زندگی، به‌ویژه بلوغ، شایع است.

در چاقی نیز ممکن است حجم پستان به علت چربی افزایش پیدا کند که به آن Pseudogynecomastia گفته می‌شود.

بسیاری از موارد ژنیکوماستی نوجوانی خودبه‌خود کاهش پیدا می‌کنند، اما ژنیکوماستی پایدار در بزرگسالان ممکن است نیازمند بررسی علت و درمان باشد.

عدم تعادل نسبی میان اثر استروژن و آندروژن روی بافت پستان مهم‌ترین مکانیسم است.

بلوغ، افزایش سن، بیماری‌های کبد و کلیه، اختلالات تیروئید و بعضی بیماری‌های بیضه می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.

برخی داروها، هورمون‌های بدنسازی و استروئیدهای آنابولیک نیز از علل شناخته‌شده هستند.

بزرگ شدن یک یا هر دو پستان اصلی‌ترین علامت است.

ممکن است بافت سفت یا لاستیکی در زیر نوک پستان لمس شود و در مراحل اولیه حساس یا دردناک باشد.

توده بسیار سفت و یک‌طرفه، ترشح خونی یا تغییر پوست نیازمند بررسی برای رد بیماری‌های دیگر است.

در نوجوانان معمولاً ابتدا پیگیری انجام می‌شود؛ زیرا بسیاری از موارد طی زمان برطرف می‌شوند.

اگر یک دارو یا اختلال هورمونی علت باشد، درمان عامل زمینه‌ای اولویت دارد.

در ژنیکوماستی پایدار، بزرگ یا آزاردهنده، جراحی برداشت بافت غده‌ای، لیپوساکشن یا ترکیب این دو روش می‌تواند بر اساس نوع بافت و فرم قفسه سینه انجام شود.

بزرگ شدن سریع یا یک‌طرفه پستان در مردان بهتر است بررسی شود.

وجود توده بسیار سفت، ترشح از نوک پستان یا غده لنفاوی زیر بغل اهمیت بیشتری دارد.

ژنیکوماستی پایدار که باعث درد، ناراحتی یا مشکل ظاهری قابل‌توجه شده است نیز می‌تواند برای بررسی جراحی ارزیابی شود.

بسیاری از موارد قابل پیشگیری نیستند، اما پرهیز از مصرف خودسرانه استروئیدهای آنابولیک و هورمون‌های بدنسازی اهمیت زیادی دارد.

بررسی داروهایی که ممکن است باعث ژنیکوماستی شوند نیز در موارد جدید مفید است.

حفظ وزن مناسب می‌تواند چربی اضافی قفسه سینه را کاهش دهد، هرچند بافت غده‌ای واقعی همیشه با کاهش وزن از بین نمی‌رود.

ندول تیروئید به یک توده یا ناحیه متفاوت در داخل غده تیروئید گفته می‌شود. ندول‌ها بسیار شایع هستند و بیشتر آن‌ها خوش‌خیم‌اند.

بعضی ندول‌ها با لمس گردن پیدا می‌شوند و بسیاری دیگر به‌طور اتفاقی در سونوگرافی یا تصویربرداری گردن تشخیص داده می‌شوند.

هدف اصلی ارزیابی، مشخص کردن احتمال بدخیمی و بررسی تأثیر ندول بر عملکرد تیروئید یا ساختارهای گردن است.

رشد موضعی سلول‌های تیروئید، کیست‌ها، التهاب تیروئید و گواتر چندگرهی می‌توانند باعث ایجاد ندول شوند.

بعضی ندول‌ها هورمون تیروئید تولید می‌کنند و می‌توانند باعث پرکاری تیروئید شوند.

درصد کمی از ندول‌ها سرطانی هستند؛ بنابراین ویژگی‌های سونوگرافی و اندازه ندول در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.

بیشتر ندول‌ها هیچ علامتی ندارند.

ندول بزرگ ممکن است به شکل برجستگی گردن دیده یا لمس شود و در مواردی احساس فشار، مشکل بلع یا گرفتگی صدا ایجاد کند.

ندول فعال ممکن است علائم پرکاری تیروئید مانند تپش قلب، کاهش وزن و لرزش ایجاد کند.

ابتدا معمولاً آزمایش عملکرد تیروئید و سونوگرافی انجام می‌شود.

بر اساس اندازه و ویژگی‌های سونوگرافی ممکن است نمونه‌برداری با سوزن ظریف (Fine Needle Aspiration - FNA) توصیه شود.

ندول‌های خوش‌خیم بدون علامت اغلب فقط پیگیری می‌شوند. جراحی در موارد مشکوک یا بدخیم، ندول‌های بزرگ و فشاردهنده یا برخی ندول‌های فعال مطرح می‌شود.

هر توده جدید در جلوی گردن باید بررسی شود.

رشد سریع ندول، گرفتگی صدای جدید یا وجود غدد لنفاوی غیرطبیعی گردن اهمیت بیشتری دارد.

نتیجه FNA مشکوک یا بدخیم معمولاً نیازمند ارزیابی جراح تیروئید است.

سابقه تابش اشعه به گردن یا سابقه خانوادگی سرطان تیروئید نیز باید به پزشک اطلاع داده شود.

بیشتر ندول‌های تیروئید قابل پیشگیری نیستند.

دریافت ید کافی در رژیم غذایی برای سلامت تیروئید اهمیت دارد، اما مصرف خودسرانه مکمل ید توصیه نمی‌شود.

مهم‌ترین اقدام، ارزیابی صحیح ندول و پیگیری مواردی است که پزشک برای آن‌ها کنترل دوره‌ای توصیه کرده است.

________________________________________

سرطان تیروئید از رشد غیرطبیعی سلول‌های این غده ایجاد می‌شود. شایع‌ترین نوع آن سرطان پاپیلری تیروئید (Papillary Thyroid Carcinoma) است.

بسیاری از سرطان‌های پاپیلری رشد نسبتاً آهسته‌ای دارند و در صورت تشخیص و درمان مناسب، پیش‌آگهی خوبی دارند.

مرحله بیماری، اندازه تومور، سن بیمار و درگیری غدد لنفاوی در انتخاب درمان و احتمال عود تأثیر دارند.

تغییرات ژنتیکی سلول‌های تیروئید موجب رشد کنترل‌نشده آن‌ها می‌شود.

سابقه مواجهه گردن با اشعه یونیزان، به‌خصوص در سن پایین، یکی از عوامل خطر شناخته‌شده است.

برخی انواع سرطان تیروئید نیز می‌توانند زمینه ارثی داشته باشند، اما بیشتر موارد پاپیلری بدون سابقه خانوادگی واضح ایجاد می‌شوند.

شایع‌ترین تظاهر یک ندول تیروئید است و بسیاری از بیماران علامت دیگری ندارند.

بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن ممکن است اولین علامت باشد.

گرفتگی صدای پایدار، مشکل بلع یا رشد سریع یک توده گردنی از علائمی هستند که نیاز به بررسی سریع‌تر دارند.

جراحی درمان اصلی بسیاری از سرطان‌های تیروئید است. بر اساس اندازه و مشخصات سرطان ممکن است بخشی از تیروئید یا تمام آن برداشته شود.

در صورت درگیری غدد لنفاوی، برداشت انتخابی غدد لنفاوی گردن نیز ممکن است لازم باشد.

پس از جراحی، بعضی بیماران بر اساس میزان خطر بیماری نیاز به ید رادیواکتیو دارند و پیگیری طولانی‌مدت با آزمایش و سونوگرافی انجام می‌شود.

ندول با ویژگی مشکوک در سونوگرافی یا نمونه FNA غیرطبیعی باید توسط جراح تیروئید ارزیابی شود.

وجود غده لنفاوی مشکوک در گردن نیز اهمیت زیادی دارد.

گرفتگی صدای بدون علت مشخص همراه با توده تیروئید نیازمند بررسی دقیق‌تر است.

بیشتر موارد قابل پیشگیری نیستند.

کاهش مواجهه غیرضروری با اشعه یونیزان، به‌ویژه در کودکان، می‌تواند بخشی از خطر قابل اصلاح را کاهش دهد.

افراد دارای سندرم‌های ارثی خاص یا سابقه خانوادگی بعضی انواع سرطان تیروئید ممکن است به برنامه غربالگری اختصاصی نیاز داشته باشند.

________________________________________

غدد پاراتیروئید معمولاً چهار غده کوچک در پشت تیروئید هستند که با ترشح هورمون پاراتیروئید یا PTH سطح کلسیم خون را تنظیم می‌کنند.

در پرکاری اولیه پاراتیروئید، یک یا چند غده بیش از حد هورمون تولید می‌کنند و معمولاً کلسیم خون افزایش پیدا می‌کند.

شایع‌ترین علت، آدنوم خوش‌خیم یک غده پاراتیروئید است.

آدنوم منفرد شایع‌ترین علت است و باعث ترشح مستقل PTH می‌شود.

در بعضی بیماران چند غده هم‌زمان بزرگ و فعال هستند.

افزایش طولانی‌مدت PTH می‌تواند کلسیم را از استخوان آزاد کند و بر کلیه‌ها، استخوان‌ها و سایر اندام‌ها تأثیر بگذارد.

بعضی بیماران هیچ علامتی ندارند و بیماری فقط در آزمایش خون تشخیص داده می‌شود.

سنگ کلیه، کاهش تراکم استخوان، درد استخوان، ضعف یا خستگی ممکن است ایجاد شود.

در افزایش شدید کلسیم، علائم گوارشی، تشنگی زیاد یا اختلالات عصبی نیز ممکن است دیده شوند.

در بیمارانی که شرایط مشخص جراحی را دارند، برداشتن غده یا غدد غیرطبیعی درمان اصلی است.

قبل از عمل معمولاً آزمایش‌های کلسیم و PTH و بررسی تراکم استخوان انجام می‌شود.

تصویربرداری‌هایی مانند سونوگرافی و اسکن پاراتیروئید بیشتر برای تعیین محل غده قبل از جراحی استفاده می‌شوند و جای تشخیص آزمایشگاهی را نمی‌گیرند.

افزایش مکرر کلسیم خون باید بررسی شود.

وجود سنگ کلیه، پوکی استخوان یا کاهش عملکرد کلیه همراه با PTH بالا اهمیت بیشتری دارد.

بیمارانی که متخصص غدد برای آن‌ها جراحی توصیه کرده است می‌توانند برای بررسی نوع عمل توسط جراح غدد ارزیابی شوند.

در بیشتر موارد آدنوم پاراتیروئید قابل پیشگیری نیست.

تشخیص زودهنگام افزایش کلسیم می‌تواند از عوارض طولانی‌مدت روی استخوان و کلیه جلوگیری کند.

مصرف خودسرانه مقدار زیاد کلسیم یا ویتامین D در فرد دارای اختلال کلسیم بهتر است انجام نشود و مکمل‌ها باید بر اساس شرایط پزشکی تنظیم شوند.

در جراحی حفظ پستان، تومور سرطانی همراه با حاشیه‌ای از بافت سالم برداشته می‌شود اما بخش عمده پستان حفظ می‌شود.

هدف آن است که سرطان با حاشیه مناسب خارج شود و در عین حال تا حد امکان شکل و حجم پستان حفظ شود.

پس از این جراحی، بیشتر بیماران مبتلا به سرطان مهاجم یا سرطان درجا نیاز به پرتودرمانی پستان دارند.

بیمارانی که تومور نسبت به اندازه پستان مناسب باشد و امکان برداشت کامل سرطان با حاشیه سالم وجود داشته باشد، ممکن است کاندید باشند.

وجود چند کانون وسیع در نقاط مختلف پستان یا بعضی شرایط خاص می‌تواند امکان حفظ پستان را محدود کند.

تصمیم نهایی بر اساس تصویربرداری، پاتولوژی و شرایط فردی بیمار گرفته می‌شود.

قبل از جراحی: ماموگرافی، سونوگرافی، نتیجه نمونه‌برداری و محل دقیق تومور بررسی می‌شوند.

حین جراحی: تومور با حاشیه‌ای از بافت اطراف برداشته و نمونه برای پاتولوژی ارسال می‌شود. در صورت نیاز هم‌زمان غدد لنفاوی نگهبان بررسی می‌شوند.

بعد از جراحی: نتیجه حاشیه‌های جراحی بررسی می‌شود و برنامه پرتودرمانی و درمان‌های تکمیلی بر اساس پاتولوژی تعیین می‌شود.

درد، تورم و کبودی در روزهای اول شایع هستند.

تجمع مایع یا تغییر جزئی شکل پستان ممکن است ایجاد شود.

کاهش حس اطراف محل برش نیز ممکن است برای مدتی باقی بماند.

عفونت، خونریزی یا هماتوم از عوارض کمتر شایع هستند.

اگر حاشیه تومور در پاتولوژی درگیر باشد، ممکن است نیاز به جراحی مجدد وجود داشته باشد.

تغییر قابل‌توجه شکل پستان نیز بسته به اندازه تومور و حجم بافت برداشته‌شده ممکن است رخ دهد.

تومور بزرگ نسبت به حجم پستان می‌تواند نتیجه ظاهری را تحت تأثیر قرار دهد.

سیگار، دیابت کنترل‌نشده و چاقی ممکن است احتمال مشکلات ترمیم زخم را افزایش دهند.

وجود بیماری‌های خاص یا محدودیت در امکان دریافت پرتودرمانی نیز در انتخاب این روش اهمیت دارد.

________________________________________

ماستکتومی جراحی برداشت بخش عمده یا تمام بافت پستان است و انواع مختلفی دارد.

در بعضی روش‌ها پوست پستان یا حتی نوک پستان در بیماران منتخب حفظ می‌شود تا امکان بازسازی مناسب‌تر فراهم شود.

نوع ماستکتومی بر اساس محل و وسعت سرطان، ویژگی‌های بیمار و برنامه بازسازی تعیین می‌شود.

سرطان‌های وسیع نسبت به اندازه پستان، وجود چند کانون جداگانه یا عدم امکان انجام پرتودرمانی می‌تواند ماستکتومی را مطرح کند.

برخی بیماران نیز پس از توضیح کامل گزینه‌ها ممکن است ماستکتومی را ترجیح دهند.

در افراد دارای خطر ژنتیکی بسیار بالا، ماستکتومی کاهش‌دهنده خطر نیز در شرایط خاص قابل بررسی است.

قبل: نوع سرطان، تصاویر و امکان بازسازی هم‌زمان بررسی می‌شود.

حین: بافت پستان برداشته می‌شود و بر اساس مرحله بیماری ممکن است غدد لنفاوی نگهبان نیز بررسی شوند.

بعد: درن ممکن است برای مدتی باقی بماند و مراقبت از زخم و حرکات مناسب شانه اهمیت دارد.

درد و بی‌حسی پوست قفسه سینه شایع هستند.

تجمع مایع یا سروما ممکن است ایجاد شود.

احساس کشیدگی و محدودیت اولیه حرکت شانه نیز ممکن است وجود داشته باشد.

عفونت، خونریزی و مشکلات ترمیم زخم از عوارض مهم هستند.

در صورت انجام جراحی گسترده غدد لنفاوی، لنف‌ادم دست نیز ممکن است ایجاد شود.

نکروز بخشی از پوست در برخی روش‌های حفظ پوست یا نوک پستان نادر است اما ممکن است رخ دهد.

سیگار و دیابت کنترل‌نشده خطر مشکلات زخم را افزایش می‌دهند.

چاقی و بعضی بیماری‌های زمینه‌ای نیز ممکن است احتمال عوارض را بیشتر کنند.

پرتودرمانی قبلی قفسه سینه می‌تواند بر ترمیم و انتخاب روش بازسازی تأثیر بگذارد.

________________________________________

غده لنفاوی نگهبان اولین غده یا گروهی از غدد است که لنف ناحیه سرطان پستان به آن‌ها تخلیه می‌شود.

برای پیدا کردن این غدد از ماده ردیاب یا رنگ مخصوص استفاده می‌شود و جراح تعداد محدودی از غدد را برای بررسی پاتولوژی خارج می‌کند.

هدف این است که وضعیت زیربغل مشخص شود بدون اینکه در همه بیماران تعداد زیادی غده لنفاوی برداشته شود.

بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان پستان در مراحل اولیه و بدون شواهد بالینی واضح درگیری غدد لنفاوی ممکن است کاندید این روش باشند.

نوع سرطان و درمان‌های انجام‌شده قبل از جراحی می‌تواند بر تصمیم‌گیری تأثیر بگذارد.

این روش برای همه بیماران مناسب نیست و انتخاب آن بر اساس مرحله بیماری انجام می‌شود.

قبل: مرحله سرطان و وضعیت غدد زیربغل با معاینه و تصویربرداری بررسی می‌شود.

حین: ماده ردیاب تزریق و غدد نگهبان شناسایی و خارج می‌شوند.

بعد: نتیجه پاتولوژی در تعیین نیاز به درمان بیشتر زیربغل و سایر درمان‌های تکمیلی نقش دارد.

درد و بی‌حسی محدود زیربغل ممکن است رخ دهد.

کبودی و تورم خفیف نیز امکان‌پذیر است.

احتمال لنف‌ادم در SLNB از برداشت گسترده غدد زیربغل کمتر است اما صفر نیست.

عفونت و خونریزی نادر هستند.

واکنش حساسیتی به بعضی رنگ‌های مورد استفاده ممکن است رخ دهد.

لنف‌ادم مزمن از عوارض مهم ولی نسبتاً کم‌شیوع‌تر این روش است.

جراحی یا پرتودرمانی قبلی زیربغل ممکن است مسیر لنفاوی را تغییر دهد.

چاقی می‌تواند شناسایی غدد را دشوارتر کند.

نوع و مرحله سرطان نیز در موفقیت و مناسب بودن روش تأثیر دارد.

________________________________________

بازسازی پستان با هدف ایجاد مجدد شکل و حجم پستان پس از ماستکتومی یا برداشت وسیع بافت انجام می‌شود.

بازسازی می‌تواند با پروتز، بافت خود بیمار یا ترکیبی از این روش‌ها انجام شود.

در بعضی بیماران بازسازی هم‌زمان با جراحی سرطان و در برخی دیگر ماه‌ها یا سال‌ها بعد انجام می‌شود.

بسیاری از زنان پس از ماستکتومی می‌توانند گزینه‌های بازسازی را بررسی کنند، اما بازسازی برای همه بیماران الزام پزشکی ندارد و انتخابی شخصی است.

مرحله سرطان، نیاز به پرتودرمانی، وضعیت عمومی و مقدار بافت موجود در انتخاب روش مؤثر هستند.

ترجیح بیمار درباره تعداد جراحی‌ها و نتیجه مورد انتظار نیز اهمیت زیادی دارد.

قبل: برنامه درمان سرطان باید مشخص و روش بازسازی بر اساس نیاز به پرتودرمانی و شرایط بیمار انتخاب شود.

حین: بسته به روش، پروتز یا بافت خود بیمار برای ایجاد فرم پستان استفاده می‌شود.

بعد: مراقبت از زخم، محدودیت فعالیت و پیگیری وضعیت پروتز یا بافت بازسازی‌شده لازم است.

درد، تورم و تغییر حس پوست در دوره ابتدایی شایع است.

بازسازی با پروتز ممکن است در ابتدا احساس سفتی بیشتری داشته باشد.

عدم تقارن خفیف نیز ممکن است باقی بماند و گاهی جراحی اصلاحی کوچک لازم شود.

عفونت و از دست رفتن پروتز از عوارض مهم هستند.

در بازسازی با بافت بدن، اختلال خون‌رسانی به فلپ ممکن است رخ دهد.

انقباض کپسولی اطراف پروتز نیز می‌تواند در طول زمان باعث سفتی و تغییر شکل شود.

سیگار یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش‌دهنده مشکلات ترمیم بافت است.

دیابت کنترل‌نشده و چاقی نیز احتمال عارضه را افزایش می‌دهند.

پرتودرمانی می‌تواند بر نتیجه برخی انواع بازسازی، به‌خصوص بازسازی با پروتز، تأثیر داشته باشد.

________________________________________

هدف جراحی کاهش حجم بافت اضافی پستان مردان و ایجاد فرم متناسب‌تر قفسه سینه است.

اگر مشکل عمدتاً بافت غده‌ای باشد، بافت از طریق برش کوچک اطراف هاله خارج می‌شود.

اگر چربی نیز سهم قابل‌توجهی داشته باشد، لیپوساکشن می‌تواند به‌تنهایی یا همراه برداشت غده انجام شود.

ژنیکوماستی پایدار که پس از بلوغ باقی مانده و احتمال برطرف شدن خودبه‌خودی آن کم است می‌تواند کاندید جراحی باشد.

بیمار باید از نظر علت‌های دارویی، هورمونی و بیماری‌های زمینه‌ای بررسی شده باشد.

افرادی که بزرگی پستان فقط ناشی از اضافه‌وزن است ابتدا ممکن است از کاهش وزن بیشتر سود ببرند.

قبل: معاینه و در صورت نیاز آزمایش یا تصویربرداری انجام می‌شود و مصرف داروها و هورمون‌ها بررسی می‌شود.

حین: بافت غده‌ای و چربی اضافی متناسب با فرم قفسه سینه خارج می‌شوند.

بعد: معمولاً استفاده از گن فشاری و محدود کردن ورزش سنگین برای مدتی توصیه می‌شود.

کبودی، تورم و درد خفیف تا متوسط در هفته‌های ابتدایی طبیعی هستند.

کاهش موقت حس نوک پستان ممکن است رخ دهد.

عدم تقارن خفیف نیز در دوران اولیه تورم ممکن است دیده شود.

خونریزی یا هماتوم، عفونت و فرورفتگی نامناسب قفسه سینه از عوارض مهم‌تر هستند.

کاهش دائمی حس نوک پستان نادر است.

اسکار غیرطبیعی نیز در افراد مستعد ممکن است ایجاد شود.

مصرف سیگار خطر مشکلات ترمیم زخم را افزایش می‌دهد.

مصرف استروئیدهای آنابولیک می‌تواند باعث عود شود.

چاقی شدید، دیابت کنترل‌نشده و اختلالات انعقادی نیز احتمال عارضه را بیشتر می‌کنند.

________________________________________

تیروئیدکتومی به برداشتن بخشی یا تمام غده تیروئید گفته می‌شود.

نوع جراحی بر اساس بیماری تعیین می‌شود و ممکن است لوبکتومی یا برداشتن کامل تیروئید انجام شود.

جراح هنگام عمل باید به ساختارهای مهم گردن، به‌ویژه عصب‌های حنجره و غدد پاراتیروئید، توجه ویژه داشته باشد.

سرطان یا ندول مشکوک تیروئید از مهم‌ترین دلایل جراحی است.

گواتر بزرگ و فشاردهنده، بعضی ندول‌های فعال و موارد منتخب بیماری گریوز نیز می‌توانند به جراحی نیاز داشته باشند.

انتخاب جراحی در بیماری خوش‌خیم باید بر اساس اندازه، علائم و گزینه‌های درمانی دیگر انجام شود.

قبل: سونوگرافی، آزمایش‌های تیروئید و در صورت نیاز FNA بررسی می‌شود.

حین: قسمت موردنظر تیروئید خارج و تلاش می‌شود عصب حنجره و پاراتیروئیدها حفظ شوند.

بعد: سطح کلسیم و وضعیت صدا بررسی می‌شود و در تیروئیدکتومی کامل بیمار معمولاً نیاز به مصرف هورمون تیروئید خواهد داشت.

درد و احساس کشیدگی گردن در روزهای اول معمول هستند.

گرفتگی خفیف و موقت صدا نیز ممکن است رخ دهد.

اسکار گردن معمولاً به‌تدریج کمرنگ‌تر می‌شود.

آسیب عصب حنجره می‌تواند باعث تغییر صدا شود.

کاهش کلسیم خون در اثر اختلال موقت یا دائمی پاراتیروئیدها نیز ممکن است رخ دهد.

خونریزی و هماتوم گردن عارضه نادری است اما به دلیل احتمال فشار بر راه هوایی نیاز به توجه فوری دارد.

جراحی مجدد گردن به علت ایجاد بافت اسکار پیچیده‌تر است.

سرطان پیشرفته یا گواتر بسیار بزرگ نیز ممکن است جراحی را دشوارتر کند.

پرکاری شدید کنترل‌نشده تیروئید باید قبل از عمل تا حد امکان کنترل شود.

________________________________________

پاراتیروئیدکتومی جراحی برداشت یک یا چند غده پاراتیروئید بیش‌فعال است.

اگر بررسی‌های قبل از عمل محل یک آدنوم منفرد را به‌وضوح مشخص کنند، در برخی بیماران امکان انجام جراحی محدودتر و کم‌تهاجمی وجود دارد.

در موارد چندغده‌ای، بررسی تعداد بیشتری از غدد لازم می‌شود.

بیماران دارای پرکاری اولیه پاراتیروئید که معیارهای جراحی را دارند اصلی‌ترین گروه هستند.

سنگ کلیه، کاهش تراکم استخوان، سن پایین‌تر و افزایش قابل‌توجه کلسیم از عواملی هستند که می‌توانند جراحی را ضروری‌تر کنند.

تصمیم معمولاً پس از ارزیابی متخصص غدد و جراح گرفته می‌شود.

قبل: تشخیص با آزمایش کلسیم و PTH تأیید و سپس محل غده با سونوگرافی یا اسکن مشخص می‌شود.

حین: غده غیرطبیعی برداشته می‌شود و در برخی مراکز سطح PTH حین عمل نیز برای ارزیابی موفقیت جراحی استفاده می‌شود.

بعد: کلسیم خون کنترل می‌شود و بعضی بیماران برای مدتی به مکمل کلسیم یا ویتامین D نیاز دارند.

درد خفیف گردن و ناراحتی هنگام بلع در روزهای اول شایع هستند.

کاهش موقت کلسیم می‌تواند باعث گزگز اطراف دهان یا انگشتان شود.

اسکار جراحی نیز مانند سایر جراحی‌های گردن به‌تدریج کمرنگ می‌شود.

افت شدید کلسیم نیازمند درمان سریع است.

آسیب عصب حنجره و تغییر صدا از عوارض نادر هستند.

در تعداد محدودی از بیماران ممکن است غده غیرطبیعی پیدا نشود یا بیماری بعداً عود کند.

جراحی قبلی گردن می‌تواند پیدا کردن غدد را دشوارتر کند.

بیماری چندغده‌ای و محل غیرمعمول پاراتیروئید نیز پیچیدگی جراحی را افزایش می‌دهند.

پرکاری شدید و طولانی‌مدت ممکن است بعد از جراحی باعث افت قابل‌توجه کلسیم شود و نیاز به پایش دقیق‌تری داشته باشد.