دکتر سیامک زارعی قنواتی

عیوب انکساری (Refractive Errors) از شایع‌ترین اختلالات چشم‌پزشکی هستند که باعث کاهش عملکرد بینایی و بروز علائمی مانند تاری دید، خستگی، سوزش چشم و دوبینی می‌شوند.

برای درک ساده مکانیسم بینایی، کره چشم را مانند یک دوربین عکاسی دقیق تصور کنید که در جلوی آن یک عدسی زلال قرار گرفته است. زمانی که به یک جسم نگاه می‌کنیم، پرتوهای نور پس از بازتاب از جسم، وارد چشم شده و از این عدسی عبور می‌کنند.

وظیفه عدسی در یک چشم سالم این است که تمامی پرتوهای نور را جمع‌آوری کرده و آن‌ها را به صورت یک نقطه دقیق، درست روی شبکیه (پرده حساس به نور در بخش پشتی چشم) متمرکز کند. هنگامی که این فرایند به درستی انجام شود، تصویری شفاف و واضح در مغز شکل می‌گیرد.

اما اگر به هر دلیلی (مانند تغییر شکل قرنیه یا تغییر طول کره چشم) این فرآیند متمرکزسازی نور مختل شود و پرتوها به جای تمرکز روی شبکیه، در جلوی آن، پشت آن یا به صورت پخش‌شده فرود آیند، فرد دچار عیوب انکساری چشم می‌شود. این اختلال می‌تواند فعالیت‌های روزمره فرد را مختل کرده و تحت تأثیر عواملی همچون ژنتیک، سبک زندگی یا افزایش سن رخ دهد.

علامت‌های عیوب انکساری معمولاً به دو دسته علائم بینایی و رفتاری/جسمی تقسیم می‌شوند:

علائم دیداری و جسمی در بزرگسالان:

• تاری دید و کاهش شفافیت تصویر در فواصل دور یا نزدیک.
• دوبینی خفیف یا سایه‌دار دیدن اشیاء.
• دیدن هاله یا شعاع‌های نورانی در اطراف چراغ‌ها (به‌ویژه هنگام رانندگی در شب).
• تنگ کردن چشم‌ها (ریز کردن چشم) برای فوکوس بهتر روی نوشته‌ها یا تصاویر.
• خستگی، سوزش و قرمزی چشم پس از مدت کوتاهی مطالعه یا کار با گوشی و رایانه.
• سردردهای مداوم در ناحیه پیشانی، گیجگاه یا پشت چشم‌ها.
• حساسیت زیاد به نور شدید آفتاب یا روشنایی محیط (فوتوفوبیا).

علائم عیوب انکساری در کودکان:

کودکان معمولاً قادر به بیان مشکلات بینایی خود نیستند؛ بنابراین توجه به رفتارهای زیر توسط والدین بسیار اهمیت دارد:

• نزدیک نشستن به صفحه تلویزیون یا نگه‌داشتن کتاب بسیار نزدیک به صورت.
• تنگ کردن چشم‌ها برای دیدن اشیاء دور.
• مالش مداوم و مکرر چشم‌ها.
• بستن یا پوشاندن یکی از چشم‌ها هنگام نگاه کردن به تصاویر.
• انحراف چشم (لوچی) یا پلک زدن‌های مداوم و غیرطبیعی در محیط‌های روشن.

هر عاملی که باعث شود نور دقیقاً روی نقطه طلایی شبکیه متمرکز نشود، عامل بروز عیوب انکساری است. مهم‌ترین دلایل عبارت‌اند از:

• تغییر طول کره چشم: بزرگ‌تر یا کوچک‌تر بودن طول چشم از حد استاندارد (عامل اصلی بروز نزدیک‌بینی و دوربینی).
• تغییر شکل و انحنای قرنیه: عدم کروی بودن سطح قرنیه (عامل اصلی بروز آستیگماتیسم).
• افزایش سن و کاهش انعطاف‌پذیری چشم: سفت شدن عدسی طبیعی چشم با بالا رفتن سن (عامل بروز پیرچشمی).
• آسیب‌ها و بیماری‌های ساختاری قرنیه: نظیر ابتلا به قوز قرنیه (کراتوکنوس).
• عوامل ژنتیکی، سابقه خانوادگی و سبک زندگی (مانند کار طولانی‌مدت با صفحات دیجیتال).

چشم انسان را مانند یک پنجره گرد و شفاف در نظر بگیرید. بخش جلویی و شفاف چشم که نور از آن عبور می‌کند، قرنیه نام دارد. در حالت عادی، قرنیه شکلی کاملاً گرد و کروی دارد (مانند یک توپ فوتبال). اما در بیماری قوز قرنیه، بافت قرنیه به تدریج نازک و ضعیف شده و به سمت بیرون برآمدگی پیدا می‌کند؛ در نتیجه، حالتی مخروطی‌شکل (قوز) به خود می‌گیرد (مانند یک توپ راگبی که بخشی از آن نوک‌تیز شده باشد).

این تغییر شکل غیرطبیعی باعث می‌شود نوری که وارد چشم می‌شود، نتواند به درستی روی شبکیه متمرکز شود و در نتیجه، دید فرد تار، سایه‌دار و موج‌دار خواهد شد.

اگرچه هنوز علت ۱۰۰٪ مشخصی برای بروز بیماری قوز قرنیه کشف نشده است، اما عوامل اصلی زیر در ایجاد و پیشرفت آن نقش کلیدی دارند:

• مالش شدید و مداوم چشم‌ها (مهم‌ترین عامل قابل کنترل): مالیدن محکم چشم‌ها (به‌ویژه در افرادی که آلرژی دارند) به بافت ظریف قرنیه آسیب می‌زند و روند پیشرفت قوز قرنیه را بسیار سریع‌تر می‌کند.
• عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی: در صورت ابتلا یکی از اعضای خانواده به قوز قرنیه، احتمال درگیر شدن سایر افراد خانواده بیشتر خواهد بود.
• حساسیت و آلرژی‌های چشمی: افرادی که دچار خارش شدید چشم یا بیماری‌های آلرژیک هستند، به دلیل مالش مداوم چشم‌ها بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
• شروع در سنین نوجوانی: این بیماری معمولاً در دوران بلوغ (بین ۱۰ تا ۲۵ سالگی) آغاز می‌شود و ممکن است تا سنین ۳۰ یا ۴۰ سالگی پیشرفت کرده و سپس متوقف شود.

قوز قرنیه معمولاً هر دو چشم را درگیر می‌کند (اگرچه ممکن است شدت آن در یک چشم بیشتر از چشم دیگر باشد). علائم اولیه این بیماری عبارت‌اند از:

• تاری دید و تغییر سریع شماره چشم: بیمار مجبور می‌شود زودبه‌زود عینک یا لنز خود را تعویض کند، اما باز هم دید او ۱۰۰٪ شفاف نمی‌شود!
• آستیگماتیسم شدید و متغیر: مشاهده تصاویر به صورت کشیده، دوتایی یا سایه‌دار.
• دیدن هاله و سایه در اطراف منابع نور: به‌ویژه هنگام رانندگی در شب (دیدن چند هاله نورانی دور چراغ‌ها).
• حساسیت شدید به نور (فوتوفوبیا) و درخشش نور: آزاردهنده بودن نور آفتاب یا روشنایی چراغ‌ها برای چشم.
• تاری دید حتی هنگام استفاده از عینک: احساس اینکه عینک دیگر کیفیت و شفافیت قبل را ایجاد نمی‌کند.

درمان قوز قرنیه کاملاً به مرحله پیشرفت بیماری (خفیف، متوسط یا پیشرفته) بستگی دارد. هدف اصلی درمان، ابتدا جلوگیری از پیشرفت بیماری و سپس اصلاح دید بیمار است:

مراحل اولیه (اصلاح دید اولیه)

• استفاده از عینک یا لنزهای نرم: برای نمره‌های پایین و مراحل بسیار اولیه بیماری.

مراحل متوسط (تثبیت قرنیه و اصلاح دید تخصصی)

• تثبیت قرنیه یا کراس‌لینکینگ (CXL): یک درمان حیاتی و پیشگیرانه! در این روش با استفاده از قطره ویتامین B2 (ریبوفلاوین) و تابش نور ماوراء بنفش (UV)، بافت قرنیه استحکام یافته و سفت می‌شود تا از پیشرفت بیشتر قوز قرنیه جلوگیری کند.
• استفاده از لنزهای سخت (RGP) یا لنزهای اسکلرال (Scleral): به دلیل ناصاف بودن سطح قرنیه، این لنزهای تخصصی روی چشم قرار گرفته و یک سطح کاملاً صاف ایجاد می‌کنند تا دید بیمار بسیار شفاف شود.
• کاشت رینگ داخل قرنیه (Intacs): حلقه‌های میکروسکوپی که داخل قرنیه قرار می‌گیرند تا انحنای مخروطی‌شکل را صاف‌تر کرده و دید را بهبود ببخشند.

مراحل بسیار پیشرفته (پیوند قرنیه)

• جراحی پیوند قرنیه (Corneal Transplant): در صورتی که قرنیه بیش از حد نازک یا کدر شده باشد، بافت آسیب‌دیده با یک قرنیه سالم از بانک چشم تعویض می‌شود.

بیمار نباید منتظر بماند تا دید او کاملاً تار شود. مراجعه به‌موقع به فوق‌تخصص قرنیه در موارد زیر بسیار ضروری است:

• تغییرات سریع و مکرر شماره چشم: به‌ویژه اگر زیر ۲۵ سال سن دارید و مجبور می‌شوید هر چند ماه یک‌بار شماره عینک یا آستیگمات خود را تغییر دهید.
• عدم شفافیت دید با عینک: اگر از عینک استفاده می‌کنید، اما همچنان احساس می‌کنید دید شما سایه‌دار، دوتایی یا تار است.
• ابتلا به آلرژی و خارش شدید چشم: جهت دریافت قطره‌های ضدآلرژی و کنترل عادت مالیدن چشم.
• وجود سابقه قوز قرنیه در خانواده: انجام چکاپ‌های دوره‌ای و عکس‌برداری‌های تخصصی قرنیه (مانند توپوگرافی یا پنتاکام).

💡 تشخیص و درمان تخصصی قوز قرنیه

اگر با تغییرات مداوم شماره چشم، آستیگماتیسم شدید یا علائم قوز قرنیه مواجه هستید، تشخیص سریع و جلوگیری از پیشرفت آن حیاتی است. می‌توانید جهت عکس‌برداری تخصصی (پنتاکام) و معاینه توسط دکتر سیامک زارعی قنواتی (استاد تمام و فوق‌تخصص قرنیه)، همین حالا نوبت خود را به صورت آنلاین ثبت کنید.

چشم انسان دارای پرده‌ای شفاف و ظریف به نام ملتحمه است که روی سفیدی چشم را می‌پوشاند. در بیماری ناخنک، این بافت پوششی (معمولاً از سمت کنج بینی) ضخیم شده و شروع به رشد غیرطبیعی می‌کند.

این بافت صورتی‌رنگ و مثلثی‌شکل (که شباهت زیادی به بال پروانه یا ناخن دارد) به آرامی روی سفیدی چشم حرکت کرده و در صورت عدم درمان، ممکن است کم‌کم به سمت قرنیه (بخش شفاف و رنگی چشم) پیشروی کند.

ناخنک بیشتر در افرادی دیده می‌شود که مدت‌زمان زیادی را در فضای باز می‌گذرانند. علت اصلی رشد این بافت، تحریک و التهاب مداوم سطح چشم است:

• نور خورشید (اشعه ماوراء بنفش یا UV): اصلی‌ترین عامل بروز ناخنک! اشعه UV به سلول‌های ملتحمه آسیب زده و باعث رشد غیرطبیعی آن‌ها می‌شود.
• خشکی و گرمای هوا: آب‌وهوای خشک و گرم، بافت چشم را مستعد تحریک و التهاب می‌سازد.
• گرد و غبار و باد: افرادی که در محیط‌های پر گرد و خاک، دود یا باد شدید فعالیت می‌کنند، بیشتر به این بیماری مبتلا می‌شوند.
• حساسیت و سوزش مزمن چشم.

در بسیاری از موارد، ناخنک‌های کوچک درد ندارند و تنها ظاهر چشم را تغییر می‌دهند؛ اما با بزرگ‌تر شدن این بافت، علائم زیر ظاهر می‌شوند:

• قرمزی و التهاب: سفیدی چشم در ناحیه ناخنک قرمز و پررگ می‌شود.
• احساس وجود جسم خارجی: بیمار مدام احساس می‌کند شن، جسم خارجی یا گرد و غبار در چشمش وجود دارد.
• سوزش، خارش و اشک‌ریزش مداوم.
• تاری دید و ایجاد آستیگماتیسم: اگر ناخنک بزرگ شده و روی قرنیه بکشد، انحنای قرنیه را تغییر داده و باعث آستیگمات شدن چشم یا افت دید می‌شود.

درمان ناخنک کاملاً به اندازه بافت و میزان ناراحتی بیمار بستگی دارد:

در مراحل اولیه و ناخنک‌های کوچک (درمان غیرجراحی)

• قطره اشک مصنوعی: برای مرطوب نگه داشتن سطح چشم و برطرف کردن احساس وجود شن در چشم.
• قطره‌های ضدالتهاب یا کورتونی کوتاه‌مدت: در صورتی که چشم بسیار قرمز و ملتهب باشد، پزشک برای چند روز قطره‌های مخصوص تجویز می‌کند.

در مراحل پیشرفته (درمان جراحی)

اگر ناخنک بزرگ شده باشد، به سمت قرنیه پیشروی کرده، دید بیمار را مختل کرده یا از نظر زیبایی باعث ناراحتی فرد شده باشد، باید جراحی شود. امروزه جراحان متخصص تنها به برداشتن ناخنک اکتفا نمی‌کنند، بلکه با استفاده از پیوند بافت ملتحمه (Autograft) و چسب‌های بیولوژیک، احتمال بازگشت و عود مجدد ناخنک را به حداقل ممکن (زیر ۵٪) می‌رسانند.

در صورت مشاهده علائم زیر، مراجعه به فوق‌تخصص چشم ضروری است:

• رشد بافت ناخنک و نزدیک شدن آن به بخش رنگی چشم (قرنیه).
• احساس افت کیفیت دید یا تار شدن تصاویر.
• قرمزی، سوزش و دردی که با قطره‌های معمولی برطرف نمی‌شود.
• تغییر شکل ظاهری چشم که باعث ناراحتی و کاهش اعتمادبه‌نفس فرد شده باشد.

پیشگیری از ناخنک چشم بسیار ساده است و با ایجاد چند عادت سالم امکان‌پذیر است:

• استفاده مداوم از عینک آفتابی استاندارد: عینکی که به طور ۱۰۰٪ از چشم در برابر اشعه‌های مضری مانند UV محافظت کند.
• استفاده از کلاه لبه‌دار هنگام فعالیت در آفتاب.
• محافظت در برابر باد و گرد و خاک: استفاده از عینک‌های ایمنی و محافظ در محیط‌های کاری پر گرد و غبار.
• مرطوب نگه داشتن چشم: در صورت ابتلا به خشکی چشم، حتماً از قطره‌های اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده استفاده کنید تا سطح چشم همیشه مرطوب بماند.

💡 مشاوره و درمان تخصصی ناخنک چشم

اگر با علائمی مانند قرمزی، سوزش یا پیشروی بافت ناخنک روی چشم مواجه هستید، می‌توانید جهت ارزیابی دقیق و بررسی نیاز به درمان دارویی یا جراحی بدون عود توسط دکتر سیامک زارعی قنواتی، همین حالا نوبت خود را به صورت آنلاین ثبت کنید.

داخل چشم انسان، درست پشت مردمک، یک عدسی شفاف و زلال وجود دارد (دقیقاً مانند عدسی دوربین عکاسی). وظیفه اصلی این عدسی، عبور دادن نور و متمرکز کردن آن روی شبکیه است تا ما بتوانیم تصاویر را کاملاً شفاف و واضح ببینیم.

وقتی این عدسی شفاف به مرور زمان کدر، تار و مات می‌شود، بیماری آب‌مروارید (Cataract) اتفاق می‌افتد. در این حالت، بیمار محیط اطراف را به‌گونه‌ای می‌بیند که انگار از پشت یک شیشه بخارگرفته، تار یا مه‌آلود به تصاویر نگاه می‌کند.

عدسی چشم عمدتاً از آب و پروتئین ساخته شده است. این پروتئین‌ها به گونه‌ای کنار هم قرار گرفته‌اند که شفافیت عدسی را حفظ کنند. اما با بالا رفتن سن یا تحت تأثیر عوامل مختلف، ساختار این پروتئین‌ها تغییر کرده، به یکدیگر می‌چسبند و نقاط کدر ایجاد می‌کنند.

مهم‌ترین دلایل بروز آب‌مروارید:

• کهولت سن (شایع‌ترین علت): با بالا رفتن سن (معمولاً بالای ۶۰ سال)، عدسی چشم کم‌کم انعطاف‌پذیری و شفافیت اولیه خود را از دست می‌دهد.
• ابتلا به دیابت (قند خون بالا): میزان بالای قند خون باعث تغییر در ساختار شیمیایی عدسی و کدر شدن سریع‌تر آن می‌شود.
• ضربه‌ها و آسیب‌های چشمی: وارد آمدن ضربه مستقیم به چشم (حتی آسیب‌های قدیمی در دوران کودکی).
• مواجهه طولانی‌مدت با نور آفتاب: اشعه ماوراء بنفش (UV) خورشید به پروتئین‌های عدسی آسیب می‌زند.
• مصرف طولانی‌مدت برخی داروها: به‌ویژه داروهای کورتونی (نظیر پردنیزولون و دگزامتازون به صورت قرص یا قطره).
• سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی.
• مصرف سیگار و دخانیات.
• آب‌مروارید مادرزادی: بروز آب‌مروارید در برخی نوزادان به دلیل عفونت‌های دوران بارداری مادر.

آب‌مروارید بیماریِ بدون دردی است و معمولاً به صورت بسیار آرام و تدریجی پیشرفت می‌کند. مهم‌ترین علائم آن عبارت‌اند از:

• تاری و مه‌آلود شدن دید: احساس وجود یک پرده تار دائمی در برابر چشم.
• حساسیت شدید به نور و درخشش (Glares): آزاردهنده بودن نور چراغ‌ها در شب یا نور آفتاب برای چشم.
• دیدن هاله اطراف منابع نور: مشاهده حلقه‌های نورانی دور چراغ‌های خیابان هنگام رانندگی در شب.
• کاهش دید در نور کم: سخت‌تر شدن مطالعه یا رانندگی در محیط‌های کم‌نور.
• کم‌رنگ یا زرد به نظر رسیدن رنگ‌ها: کاهش شفافیت و زنده بودن رنگ‌های اطراف.
• تغییرات مداوم و زودبه‌زود شماره عینک.
• دوتایی دیدن اشیاء (با یک چشم).

تنها و قطعی‌ترین روش درمان آب‌مروارید، جراحی است. هیچ‌گونه قطره، قرص، ورزش چشمی یا داروی گیاهی نمی‌تواند عدسی کدرشده را دوباره شفاف کند. با این حال، جای هیچ نگرانی وجود ندارد؛ زیرا جراحی آب‌مروارید یکی از سریع‌ترین، بی‌خطرترین و موفق‌ترین عمل‌های جراحی در سراسر جهان محسوب می‌شود.

هر زمانی که تاری دید یا مشکلات چشمی باعث اختلال در کیفیت زندگی، رانندگی، مطالعه، کار با گوشی یا انجام کارهای روزمره فرد شود، زمان مناسب برای انجام جراحی فرا رسیده است.

⚠️ نکته مهم: توجه داشته باشید که اگر جراحی آب‌مروارید بیش از حد به تأخیر بیفتد و عدسی خیلی سفت و کهنه شود، می‌تواند باعث افزایش فشار چشم و ابتلا به آب‌سیاه (گلوکوم) شده و روند جراحی را پیچیده‌تر کند.

اگرچه نمی‌توان جلوی روند طبیعی افزایش سن را گرفت، اما با رعایت نکات زیر می‌توان شروع یا پیشرفت آب‌مروارید را سال‌ها به تأخیر انداخت:

• استفاده مداوم از عینک آفتابی استاندارد: عینکی که ۱۰۰٪ از چشم در برابر اشعه‌های مضر UV محافظت کند.
• کنترل دقیق قند خون: حفظ میزان قند خون در محدوده نرمال (در صورت ابتلا به دیابت).
• تغذیه سالم و سرشار از آنتی‌اکسیدان: مصرف سبزیجات برگی (مانند اسفناج)، میوه‌های تازه و ویتامین‌های C و E.
• پرهیز از مصرف سیگار و قلیان.
• خودداری از مصرف خودسرانه قطره‌ها و قرص‌های کورتونی.
• انجام معاینات دوره‌ای و منظم چشمی: به‌ویژه برای تمامی افراد بالای ۴۰ سال.

💡 مشاوره تخصصی و تعیین زمان جراحی

اگر با علائمی مانند تاری دید یا تغییر مداوم شماره عینک مواجه هستید، پیشنهاد می‌شود جهت ارزیابی دقیق سلامت عدسی چشم و مشاوره با دکتر سیامک زارعی قنواتی، همین حالا نوبت معاینه خود را به صورت آنلاین ثبت کنید.

جراحی لیزیک (LASIK) یکی از محبوب‌ترین، سریع‌ترین و شناخته‌شده‌ترین روش‌های جراحی لیزری چشم برای اصلاح عیوب انکساری و خداحافظی دائمی با عینک است. در این روش، شکل انحنای قرنیه به‌گونه‌ای تغییر می‌یابد که نور پس از عبور از آن، دقیقاً روی شبکیه متمرکز شده و تصویری شفاف و واضح ایجاد کند.

• نزدیک‌بینی (Myopia): در افرادی که نور در جلوی شبکیه متمرکز شده و دیدن اشیاء دور برای آن‌ها دشوار است.
• دوربینی (Hyperopia): در افرادی که نور در پشت شبکیه متمرکز شده و دیدن اشیاء نزدیک برای آن‌ها سخت می‌شود.
• آستیگماتیسم (Astigmatism): در افرادی که قرنیه دارای انحنای نامنظم بوده و دید اشیاء دور و نزدیک را دچار تاری یا سایه می‌کند.

این عمل به صورت سرپایی و در طی چند مرحله بسیار سریع (حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه برای هر دو چشم) انجام می‌شود:

• بی‌حسی و آماده‌سازی: ابتدا چند قطره بی‌حسی در چشم ریخته می‌شود تا در طول عمل هیچ‌گونه دردی احساس نشود.
• ایجاد و بلند کردن فلپ: جراح با ابزاری بسیار ظریف و دقیق (میکروکراتوم)، یک لایه بسیار نازک و میکروسکوپی (فلپ) از سطح قرنیه بلند کرده و به آرامی کنار می‌زند.
• تراش قرنیه با لیزر اگزایمر: لیزر مخصوص در چند ثانیه، بر اساس نمره دقیق چشم بیمار، انحنای قرنیه را تراش داده و اصلاح می‌کند.
• بازگرداندن لایه فلپ: لایه نازک برداشته‌شده دوباره در جای اولیه خود قرار داده می‌شود و به دلیل خاصیت چسبندگی طبیعی قرنیه، بدون نیاز به هیچ‌گونه بخیه با سرعت ترمیم می‌شود.

• رهایی دائمی از عینک و لنز تماسی.
• سرعت بالای عمل: کل فرایند جراحی تنها ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان می‌برد.
• بهبودی و بازگشت بسیار سریع دید: اغلب افراد ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت به دید شفاف و کامل می‌رسند.
• بدون درد و بدون نیاز به بخیه.
• پایداری و ماندگاری نتایج.

• خشکی چشم موقت: یکی از شایع‌ترین عوارض اولیه است که ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد و نیازمند مصرف قطره اشک مصنوعی است.
• اختلالات دید در شب: احساس دیدن هاله یا پخش نور در اطراف روشنایی‌ها در محیط‌های کم‌نور.
• مشکلات مربوط به فلپ: احتمال جابه‌جایی یا چین‌خوردگی لایه برداشته‌شده در صورت وارد آمدن ضربه بسیار شدید به چشم.
• احتمال نیاز به عمل تکمیلی (اصلاح مجدد): در درصد بسیار کمی از افراد ممکن است نیازمند لیزر مجدد برای رسیدن به دید کامل باشد.

موانع و دلایل عدم تجویز جراحی لیزیک چیست؟ (کاندیداهای نامناسب)

جراحی لیزیک برای همه افراد مناسب نیست. موانع انجام این عمل به دو دسته مطلق (ممنوعیت کامل) و نسبی (نیازمند به تعویق افتادن یا تغییر روش) تقسیم می‌شوند:

موانع مطلق (مواردی که نباید تحت عمل لیزیک قرار گیرند)

• قرنیه نازک یا غیرطبیعی: اگر ضخامت قرنیه کمتر از حد مجاز باشد، تراش دادن آن خطر بروز عارضه خطرساز قوز قرنیه (اکتازی) را به همراه دارد.
• ابتلا به قوز قرنیه (کراتوکنوس): حتی در صورتی که قوز قرنیه بسیار خفیف یا پنهان باشد، لیزیک آن را به شدت بدتر کرده و موجب تاری دید شدید می‌شود.
• بیماری‌های خودایمنی پیشرفته: نظیر لوپوس، روماتیسم مفصلی، نقرس و بیماری‌های مبتلاکننده سیستم ایمنی مانند HIV.
• بیماری‌های چشمی پیشرفته: شامل آب‌سیاه (گلوکوم)، آب‌مروارید (کاتاراکت) و عفونت‌های فعال چشمی.

موانع نسبی (مواردی که باید عمل به تعویق بیفتد یا روش جراحی تغییر کند)

• ناپایدار بودن نمره چشم: تغییر بیش از ۰.۵ دیوپتر در نمره چشم طی یک سال گذشته.
• سن زیر ۱۸ سال: به دلیل ادامه رشد کره چشم و احتمال تغییر نمره.
• بارداری و شیردهی: به دلیل تغییرات هورمونی اثرگذار بر قرنیه و عوارض داروها بر جنین یا نوزاد.
• خشکی چشم شدید و مزمن.
• نمره چشم بسیار بالا: نزدیک‌بینی بالای ۸ تا ۱۰ دیوپتر یا دوربینی بالای ۴ تا ۵ دیوپتر.
• مردمك چشم بسیار بزرگ در تاریکی.
• ورزشکاران حرفه‌ای در ورزش‌های پربرخورد و رزمی: به دلیل خطر جابه‌جایی فلپ.

دستورات قبل از عمل (آماده‌سازی)

• قطع استفاده از لنز تماسی: عدم استفاده از لنز نرم حداقل ۱ هفته و لنز سخت ۳ تا ۴ هفته قبل از عمل.
• پرهیز از آرایش و محصولات پوستی: خودداری از آرایش چشم، مصرف کرم دور چشم، عطر، ادکلن و اسپری از ۴۸ ساعت قبل از عمل.
• شستشوی پلک‌ها: شستشوی پلک‌ها و مژه‌ها با شامپو بچه رقیق‌شده در شب قبل یا صبح روز عمل.
• پوشش مناسب و همراه: پوشیدن لباس راحت و دکمه‌دار در روز عمل و همراه داشتن عینک آفتابی استاندارد دودی.

دستورات حین عمل (داخل اتاق جراحی)

• حفظ آرامش و ثابت نگه داشتن سر: دراز کشیدن آرام روی تخت و عدم حرکت دادن سر.
• تمرکز روی نور راهنما: خیره شدن به نور چشمک‌زن (سبز یا قرمز) بالای سر بدون چرخاندن چشم (وجود سیستم تعقیب‌کننده چشم یا Eye-Tracker سرعت عمل را پشتیبانی می‌کند).
• عدم لمس صورت و پلک‌ها: دست نزدن به صورت و عدم مقاومت یا فشار آوردن به نگهدارنده پلک (اسپکولوم).

مراقبت‌های بعد از عمل (دوران نقاهت)

۲۴ تا ۴۸ ساعت اول (بحرانی‌ترین زمان مراقبت)

• مصرف مرتب قطره‌های تجویزی: استفاده دقیق از قطره‌های آنتی‌بیوتیک، ضدالتهاب و اشک مصنوعی طبق دستور پزشک.
• پرهیز کامل از لمس و مالش چشم‌ها: جهت جلوگیری از خطرات جابه‌جایی فلپ قرنیه.
• استفاده از محافظ چشمی (شیلد): هنگام خواب در ۳ تا ۷ شب اول برای پیشگیری از برخورد ناخواسته دست با چشم.
• پرهیز از تماس آب با چشم تا ۴۸ ساعت: عدم شستشوی صورت و نرفتن به حمام.
• استراحت مطلق چشمی: خودداری از نگاه کردن به صفحه تلفن همراه، تلویزیون، لپ‌تاپ و مطالعه در روز اول.
• الزامات روز عمل: ممنوعیت رانندگی و استفاده از حمل‌ونقل عمومی (حضور همراه الزامی است) و استفاده از عینک آفتابی.

پیگیری‌ها و ویزیت‌های دوره‌ای

معاینات تخصصی پس از عمل در فواصل زیر انجام می‌شود:

• ویزیت اول: روز بعد از عمل
• ویزیت دوم: پایان هفته اول
• ویزیت سوم: پایان ماه اول

💡 مشاوره تخصصی و تعیین کاندیداتوری عمل لیزیک

اگر قصد انجام جراحی لیزیک را دارید، ارزیابی دقیق ضخامت قرنیه و نقشه توپوگرافی چشم برای اطمینان از نبود موانع مطلق الزامی است. جهت معاینه تخصصی و مشاوره با دکتر سیامک زارعی قنواتی (استاد تمام و فوق‌تخصص قرنیه)، می‌توانید همین حالا نوبت خود را به صورت آنلاین ثبت کنید.

فمتولیزیک (Femto-LASIK) یک روش پیشرفته، تمام‌لیزری و بدون نیاز به تیغ جراحی برای اصلاح عیوب انکساری چشم (نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم) و حذف دائمی عینک است. در واقع فمتولیزیک، نسل جدیدتر، دقیق‌تر و ایمن‌تر جراحی لیزیک سنتی به شمار می‌رود که در آن خطاهای انسانی ناشی از ابزارهای مکانیکی (تیغ‌های برش قرنیه یا میکروکراتوم) به صفر رسیده است.

مراحل انجام عمل فمتولیزیک

این جراحی طی دو مرحله اصلی و با استفاده از دو دستگاه لیزر مجزا و پیشرفته انجام می‌پذیرد:

• مرحله اول: ایجاد فلپ با لیزر فمتوسکند (مرحله بدون تیغ): ابتدا قطره بی‌حسی در چشم ریخته می‌شود. سپس لیزر کامپیوترانه فمتوسکند با شلیک میلیون‌ها پالس نوری دقیق در چند ثانیه، یک لایه فوق‌العاده نازک و میکروسکوپی (فلپ) از سطح قرنیه جدا می‌کند و این لایه به آرامی کنار زده می‌شود.
• مرحله دوم: اصلاح نمره چشم با لیزر اگزایمر: در این مرحله، لیزر اگزایمر بر اساس نمره دقیق چشم بیمار، بافت زیرین قرنیه را تراش داده و انحنای آن را اصلاح می‌کند تا نور دقیقاً روی شبکیه متمرکز شود.

3. بازگرداندن لایه فلپ: در نهایت، لایه نازک برداشته‌شده به جای اولیه خود بازگردانده می‌شود و به دلیل خاصیت چسبندگی طبیعی قرنیه، بدون نیاز به هیچ‌گونه بخیه با سرعت جوش می‌خورد.

مزایای فمتولیزیک نسبت به لیزیک سنتی

• امنیت و دقت فوق‌العاده بالا: حذف کامل تیغ جراحی مکانیکی و کاهش احتمال خطای انسانی.
• کاهش عوارض مربوط به فلپ: ایجاد لایه نازک‌تر و یکنواخت‌تر روی قرنیه.
• امکان عمل برای قرنیه‌های نازک‌تر: به دلیل ضخامت بسیار کم فلپ ایجادی توسط لیزر فمتو.
• بهبودی و بازگشت بسیار سریع دید: اغلب افراد ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت به دید شفاف و کامل می‌رسند.
• بدون درد و بدون نیاز به بخیه.
• کاهش احتمال بروز آستیگماتیسم القایی بعد از عمل.

• هزینه بالاتر: به دلیل استفاده از تجهیزات و فناوری دو دستگاه لیزر پیشرفته.
• خشکی چشم موقت: که با مصرف قطره‌های اشک مصنوعی برطرف می‌شود.
• حساسیت به نور و هاله بینی در شب: تا زمان ترمیم کامل بافت قرنیه طبیعی است.
• احتمال جابه‌جایی فلپ: در صورت وارد آمدن ضربه بسیار شدید به صورت یا مالش محکم چشم.

دستورات قبل از عمل (آماده‌سازی) — جراحی فمتولیزیک (Femto-LASIK)

• قطع استفاده از لنز تماسی: حداقل ۱ هفته قبل از عمل برای لنزهای نرم و ۳ تا ۴ هفته برای لنزهای سخت مصرف آن‌ها را قطع کنید تا قرنیه به شکل طبیعی بازگردد.
• پرهیز از آرایش و محصولات پوستی: از ۴۸ ساعت قبل از عمل، از آرایش چشم، استفاده از کرم‌های دور چشم، عطر، ادکلن و اسپری‌های خوشبوکننده خودداری کنید.
• شستشوی پلک‌ها: شب قبل یا صبح روز عمل، پلک‌ها و مژه‌ها را با شامپوی بچه رقیق‌شده یا شوینده‌های مخصوص چشم بشویید.
• پوشش مناسب: در روز عمل لباس راحت، دکمه‌دار یا زیپ‌دار بپوشید تا هنگام تعویض لباس با چشم‌ها برخوردی نداشته باشد.
• همراه داشتن عینک آفتابی: یک عینک آفتابی استاندارد و دودی همراه خود داشته باشید تا بلافاصله بعد از عمل استفاده کنید.

دستورات حین عمل (داخل اتاق جراحی) — جراحی فمتولیزیک (Femto-LASIK)

• حفظ آرامش و عدم حرکت: روی تخت جراحی کاملاً آرام دراز بکشید و سر خود را ثابت نگه دارید.
• تمرکز روی نور راهنما: در طول عمل تنها به نور چشمک‌زن (سبز یا قرمز) بالای سر خود خیره شوید و چشم را نچرخانید. (دستگاه‌های لیزر مجهز به سیستم هوشمند تعقیب‌کننده چشم یا Eye-Tracker هستند، اما همکاری شما سرعت عمل را بالا می‌برد).
• عدم لمس صورت: دست‌های خود را کنار بدن نگه داشته و به هیچ عنوان به صورت، شانه یا محیط استریل اطراف دست نزدید.
• پرهیز از فشار دادن پلک‌ها: چشم‌ها با ابزار مخصوصی به نام اسپکولوم باز نگه داشته می‌شوند، پس نیازی به مقاومت یا فشار آوردن به پلک‌ها نیست.

مراقبت‌های بعد از عمل (دوران نقاهت) — جراحی فمتولیزیک (Femto-LASIK)

۲۴ تا ۴۸ ساعت اول (بحرانی‌ترین زمان مراقبت) — جراحی فمتولیزیک (Femto-LASIK)

• استفاده مرتب از قطره‌های چشمی: قطره‌های تجویزی (آنتی‌بیوتیک، ضدالتهاب و اشک مصنوعی) را دقیقاً طبق جدول زمان‌بندی پزشک مصرف کنید.
• خودداری کامل از لمس و مالش چشم‌ها: به هیچ عنوان چشم‌ها را فشار ندهید یا نمالید؛ چراکه خطر جابه‌جایی فلپ قرنیه وجود دارد.
• استفاده از محافظ چشمی (شیلد): هنگام خواب در ۳ تا ۷ شب اول از محافظ‌های پلاستیکی استفاده کنید تا از برخورد ناخودآگاه دست با چشم جلوگیری شود.
• پرهیز از تماس آب با چشم تا ۴۸ ساعت: به صورت خود آب نزنید و استحمام نکنید.
• استراحت مطلق چشمی: در روز اول از نگاه کردن به صفحه تلفن همراه، تلویزیون، لپ‌تاپ و مطالعه خودداری کنید.
• عدم رانندگی و لزوم همراه: در روز جراحی، رانندگی و استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی ممنوع است؛ بنابراین حضور یک همراه الزامی است.
• پوشیدن عینک آفتابی: استفاده از عینک آفتابی استاندارد تا ۲۴ ساعت نخست الزامی است.

ویزیت‌ها و پیگیری‌های دوره‌ای

ویزیت و معاینه پس از عمل توسط پزشک معالج در زمان‌های زیر انجام خواهد شد:

• ویزیت اول: روز بعد از عمل
• ویزیت دوم: پایان هفته اول
• ویزیت سوم: پایان ماه اول

جراحی PRK (Photorefractive Keratectomy) یکی از قدیمی‌ترین، باسابقت‌ترین و ایمن‌ترین روش‌های جراحی لیزری چشم برای اصلاح عیوب انکساری (نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم) است.

در این روش برخلاف لیزیک، هیچ لایه‌ای (فلپ) از روی قرنیه بریده و برداشته نمی‌شود؛ بلکه تنها لایه بسیار سطحی و سلولی قرنیه (اپیتلیوم) بازسازی یا برداشته شده و سپس لیزر اگزایمر مستقیماً سطح زیرین قرنیه را شکل‌دهی می‌کند. این لایه سطحی ظرف چند روز به طور طبیعی خودبه‌خود ترمیم شده و بازسازی می‌شود.

مراحل انجام جراحی PRK

این عمل به صورت سرپایی، بدون نیاز به بیهوشی عمومی و بسیار سریع (حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه برای هر چشم) انجام می‌پذیرد:

• بی‌حسی و آماده‌سازی چشم: ابتدا چند قطره بی‌حسی در چشم ریخته می‌شود تا در طول عمل هیچ دردی احساس نشود. سپس پلک‌ها با ابزار ظریفی باز نگه داشته می‌شوند تا از پلک زدن جلوگیری شود.
• برداشتن لایه سطحی (اپیتلیوم): جراح لایه بسیار نازک و سلولی روی قرنیه را به آرامی کنار می‌زند یا برمی‌دارد.
• تراش قرنیه با لیزر اگزایمر: از بیمار خواسته می‌شود تا به نور بالای سر خیره شود. سپس لیزر اگزایمر در چند ثانیه، بر اساس نمره دقیق چشم، انحنای لایه زیرین قرنیه را شکل می‌دهد تا نور دقیقاً روی شبکیه متمرکز شود.
• پیشگیری از لک قرنیه (استفاده از داروی میتومایسین سی): یک اسفنج بسیار کوچک آغشته به داروی میتومایسین سی (Mitomycin-C) به مدت چند ثانیه روی قرنیه قرار داده می‌شود تا از ایجاد لک یا کدورت قرنیه پس از درمان جلوگیری کرده و سپس چشم شسته می‌شود.
• قرار دادن لنز پانسمان: در انتهای عمل، یک لنز تماسی شفاف و بدون نمره روی قرنیه قرار می‌گیرد. این لنز مانند یک پانسمان عمل کرده تا لایه سطحی قرنیه سریع‌تر رشد کرده و ترمیم شود. پس از ترمیم کامل (معمولاً ۳ تا ۵ روز بعد)، پزشک این لنز را برمی‌دارد.

نمی‌توان گفت یکی از این دو روش مطلقاً بر دیگری ارجحیت دارد؛ زیرا انتخاب بهترین روش کاملاً به آناتومی چشم، ضخامت قرنیه و سبک زندگی بیمار بستگی دارد. با این حال، تفاوت‌های اصلی آن‌ها عبارت‌اند از:

دستورات قبل از عمل (آماده‌سازی) — جراحی PRK (پی‌آرکی)

• قطع استفاده از لنز تماسی: حداقل ۱ هفته قبل از عمل برای لنزهای نرم و ۳ تا ۴ هفته برای لنزهای سخت مصرف آن‌ها را قطع کنید تا قرنیه به شکل طبیعی بازگردد.
• پرهیز از آرایش و محصولات پوستی: از ۴۸ ساعت قبل از عمل، از آرایش چشم، استفاده از کرم‌های دور چشم، عطر، ادکلن و اسپری‌های خوشبوکننده خودداری کنید.
• شستشوی پلک‌ها: شب قبل یا صبح روز عمل، پلک‌ها و مژه‌ها را با شامپوی بچه رقیق‌شده یا شوینده‌های مخصوص چشم بشویید.
• پوشش مناسب: در روز عمل لباس راحت، دکمه‌دار یا زیپ‌دار بپوشید تا هنگام تعویض لباس با چشم‌ها برخوردی نداشته باشد.
• همراه داشتن عینک آفتابی: یک عینک آفتابی استاندارد و دودی همراه خود داشته باشید تا بلافاصله بعد از عمل استفاده کنید.

دستورات حین عمل (داخل اتاق جراحی) — جراحی PRK (پی‌آرکی)

• حفظ آرامش و عدم حرکت: روی تخت جراحی کاملاً آرام دراز بکشید و سر خود را ثابت نگه دارید.
• تمرکز روی نور راهنما: در طول عمل تنها به نور چشمک‌زن (معمولاً سبز یا قرمز) بالای سر خود خیره شوید و چشم را نچرخانید.
• عدم لمس صورت: دست‌های خود را کنار بدن نگه داشته و به هیچ عنوان به صورت، شانه یا محیط استریل اطراف دست نزنید.
• پرهیز از فشار دادن پلک‌ها: چشم‌ها با ابزار مخصوصی باز نگه داشته می‌شوند، پس نیازی به مقاومت یا فشار آوردن به پلک‌ها نیست.

مراقبت‌های بعد از عمل (دوران نقاهت) — جراحی PRK (پی‌آرکی)

روزهای اول (تا زمان برداشتن لنز پانسمان - حدود ۳ تا ۵ روز اول)

• عدم لمس و نمالیدن چشم‌ها: مهم‌ترین اصل در حفظ فرآیند ترمیم اپیتلیوم.
• پرهیز کامل از تماس آب با چشم: تا زمان برداشتن لنز پانسمان، نباید آب وارد چشم شود.
• استفاده از شیلد محافظ در خواب: برای جلوگیری از برخورد ناخواسته دست با چشم در طول خواب.
• مدیریت درد و استراحت چشمی: مصرف منظم قطره‌ها و مسکن‌های تجویزی و استراحت در محیط‌های با نور کم.

هفته‌ها و ماه‌های بعد (پس از برداشتن لنز پانسمان)

• استفاده مداوم از عینک آفتابی: هنگام خروج از منزل تا چند ماه از عینک آفتابی استاندارد استفاده کنید.
• مصرف منظم قطره‌های تجویزی: قطره‌های کورتونی و اشک مصنوعی طبق جدول زمان‌بندی پزشک مصرف شوند.
• پرهیز از آرایش چشم و شنا: تا ۱ ماه از آرایش چشم، رفتن به استخر، دریا و سونا خودداری کنید.
• پرهیز از ورزش‌های سنگین: انجام ورزش‌های پربرخورد تا چند هفته به تأخیر افتد.

💡 مشاوره تخصصی و تعیین کاندیداتوری عمل PRK

اگر قصد حذف عینک با روش ایمن PRK را دارید، ارزیابی ضخامت قرنیه و سلامت ساختاری چشم گام نخست است. جهت معاینه تخصصی و مشاوره با دکتر سیامک زارعی قنواتی (استاد تمام و فوق‌تخصص قرنیه)، می‌توانید همین حالا نوبت خود را به صورت آنلاین ثبت کنید.

جراحی ترانس پی‌آرکی (Trans-PRK) پیشرفته‌ترین و جدیدترین نسل از جراحی‌های اصلاح دید به روش PRK است. در این روش نوین، تمامی مراحل عمل به‌صورت ۱۰۰٪ لیزری، بدون دخالت دست و بدون استفاده از هیچ‌گونه ابزار جراحی مکانیکی یا محلول‌های شیمیایی انجام می‌شود.

• در روش PRK سنتی: جراح ابتدا لایه سطحی قرنیه (اپیتلیوم) را به وسیله ابزار دستی یا محلول الکلی برمی‌داشت و سپس با لیزر نمره چشم را تراش می‌داد.
• در روش Trans-PRK (Transepithelial PRK): همان لیزر اگزایمر هوشمند در یک مرحله پیوسته و هوشمند، ابتدا لایه سطحی (اپیتلیوم) را برداشته و بلافاصله و بدون وقفه، نمره چشم را اصلاح و تراش می‌دهد.

مزایای جراحی Trans-PRK نسبت به PRK سنتی

این روش به دلیل فناوری پیشرفته خود دارای برتری‌های بالینی مهمی است:

• کاملاً بدون تماس دست یا ابزار (No-Touch): هیچ‌گونه تیغ جراحی، ابزار مکانیکی یا محلول الکلی با چشم بیمار تماس پیدا نمی‌کند.
• درد و سوزش به مراتب کمتر: به دلیل تراش فوق‌العاده دقیق و میکروسکوپی لیزر، آسیب به بافت‌های اطراف به حداقل رسیده و میزان درد و سوزش در روزهای اول نسبت به PRK سنتی بسیار کمتر است.
• ترمیم و دوران نقاهت سریع‌تر: لایه سطحی قرنیه در روش Trans-PRK با سرعت بیشتری نسبت به PRK معمولی بازسازی و ترمیم می‌شود.
• حفظ کامل استحکام قرنیه (بدون ایجاد فلپ): مانند روش PRK، هیچ لایه‌ای از قرنیه بریده نمی‌شود؛ بنابراین خطرات جابه‌جایی فلپ (که در لیزیک وجود دارد) مطرح نبوده و بهترین گزینه برای قرنیه‌های نسبتاً نازک، ورزشکاران و افراد دارای مشاغل پربرخورد است.
• کاهش عوارض خشکی چشم: میزان آسیب به اعصاب سطح قرنیه بسیار ناچیز است.

اگرچه ترانس پی‌آرکی روشی فوق‌العاده ایمن است، اما محدودیت‌ها و نکات زیر را باید مد نظر داشت:

• محدودیت در برخی نمره‌های بسیار بالا: برای برخی نمره‌های شدید نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم‌های بسیار پیچیده، ممکن است جراح متخصص روش‌های پیشرفته دیگری را ترجیح دهد.
• وجود درد و سوزش خفیف در ۲ تا ۳ روز اول: اگرچه میزان ناآرامی آن از PRK سنتی بسیار کمتر است، اما مانند لیزیک بلافاصله بی‌درد نبوده و نیازمند استراحت چندروزه در منزل تا ترمیم لایه اپیتلیوم است.
• هزینه بالاتر: به دلیل استفاده از نرم‌افزارها و تکنولوژی لیزری اگزایمر پیشرفته‌تر، هزینه آن نسبت به PRK معمولی کمی بیشتر است.

لنز داخل چشمی فِیکیک (Phakic IOL) یک لنز کمکی بسیار نازک، ظریف و انعطاف‌پذیر است که طی یک جراحی کوتاه‌مدت درون چشم (پشت عنبیه یا جلوی عدسی طبیعی) قرار داده می‌شود. این روش دقیقاً مانند این است که یک لنز تماسی دائمی را بدون اینکه دیده شود یا حسش کنید، درون چشم کاشته باشند.

نکته کلیدی: در این جراحی، عدسی طبیعی چشم شما دست‌نخورده باقی می‌ماند و برداشته یا تعویض نمی‌شود؛ بلکه لنز فیکیک به عنوان یک لنز کمکی عمل کرده تا نور را دقیقاً روی شبکیه متمرکز کند.

• کاشت لنز فیکیک معمولاً برای افرادی تجویز می‌شود که کاندیدای مناسبی برای عمل‌های لیزری حذف عینک (مانند لیزیک، فمتولیزیک یا PRK) نیستند:
• افرادی با نمره چشم بسیار بالا: کسانی که نزدیک‌بینی یا دوربینی بسیار شدید دارند و لیزر نمی‌تواند تمام ضعیفی چشم آن‌ها را تراش دهد.
• افرادی با قرنیه بسیار نازک: کسانی که ضخامت قرنیه آن‌ها کمتر از حد استاندارد بوده و تراش دادن آن با لیزر خطرناک است.
• افرادی با خشکی چشم شدید: زیرا در این عمل هیچ بخشی از قرنیه تراشیده نمی‌شود و اعصاب سطح چشم آسیب نمی‌بینند.
• افرادی که نمره چشمشان ثابت شده است: معمولاً افراد بین ۲۱ تا ۴۵ سال که نمره چشم آن‌ها حداقل به مدت یک سال تغییر نکرده باشد.

• قابلیت بازگشت (Reversible): اگر به هر دلیلی در آینده مشکلی پیش بیاید یا نمره چشم تغییر کند، جراح می‌تواند لنز را به‌راحتی از چشم خارج کرده یا تعویض نماید.
• کیفیت دید فوق‌العاده: تصویری شفاف ارائه داده و به دلیل عدم تراش بافت، باعث نازک شدن قرنیه نمی‌شود.
• حفظ ساختار طبیعی قرنیه: هیچ بخشی از بافت قرنیه سوزانده یا تراشیده نمی‌شود.

• لیزیک: روشی سریع، اقتصادی و اثبات‌شده برای افرادی است که نمره چشم معمولی، قرنیه سالم و ضخامت قرنیه کافی دارند.
• لنز فیکیک: روشی پیشرفته، قابل بازگشت و بسیار ایمن برای افرادی است که به دلیل نمره چشم بسیار بالا، قرنیه نازک یا خشکی چشم شدید، شانس انجام عمل‌های لیزری را از دست داده‌اند.

دستورات قبل از عمل (مراحل آماده‌سازی)

• قطع استفاده از لنز تماسی: در صورت استفاده از لنز نرم حداقل ۱ هفته و در صورت استفاده از لنز سخت (Hard) حداقل ۳ تا ۴ هفته قبل از عمل مصرف آن را قطع کنید تا قرنیه به شکل طبیعی خود بازگردد.
• انجام معاینات تخصصی: آزمایش‌ها و عکس‌برداری‌های دقیق (مانند شمارش سلول‌های اندوتلیوم قرنیه و اندازه‌گیری عمق اتاق قدامی چشم) برای سفارش و ساخت لنز اختصاصی انجام می‌شود که حضور به‌موقع در آن‌ها ضروری است.
• پرهیز از آرایش و عطر: از ۴۸ ساعت قبل از عمل، از آرایش چشم، استفاده از کرم دور چشم و عطر یا ادکلن خودداری کنید تا محیط عمل کاملاً استریل بماند.
• شستشوی چشم‌ها: شب قبل یا صبح روز عمل، مژه‌ها و پلک‌ها را با شامپو بچه رقیق‌شده یا شوینده‌های مخصوص چشم بشویید.
• لباس راحت و همراه: روز عمل لباس راحت دکمه‌دار بپوشید تا هنگام تعویض لباس به چشم فشاری وارد نشود. همراه داشتن عینک آفتابی دودی و حضور یک همراه الزامی است.

نکات مهم حین عمل (داخل اتاق جراحی)

• حفظ آرامش: عمل با قطره بی‌حسی انجام می‌شود و دردی احساس نخواهید کرد.
• تمرکز روی نور بالای سر: در طول جراحی تنها به نور چشمک‌زن بالای سرتان نگاه کنید و از چرخاندن چشم خودداری نمایید.
• عدم حرکت سر و دست‌ها: سر خود را کاملاً ثابت نگه داشته و دست‌هایتان را به سمت صورت یا محیط استریل اطراف نبرید.

پرهیز از فشار به پلک‌ها: ابزار مخصوصی پلک‌ها را باز نگه می‌دارد؛ بنابراین نیازی نیست سعی کنید پلک بزنید یا چشم را با فشار ببندید.

مراقبت‌های بعد از عمل (دوران نقاهت) — کاشت لنز داخل چشمی فیکیک

روزهای اول (بحرانی‌ترین زمان)

• مصرف مرتب قطره‌ها: قطره‌های آنتی‌بیوتیک و ضدالتهاب تجویزی را دقیقاً سر ساعت مصرف کنید تا از بروز عفونت و التهاب جلوگیری شود.
• خودداری از لمس و فشار به چشم: به هیچ عنوان چشم‌ها را نمالید یا فشار ندهید.
• پرهیز از تماس آب با چشم: تا ۳ الی ۴ روز از شستن صورت با آب و استحمام خودداری کنید.
• استفاده از شیلد (محافظ چشم): هنگام خواب در چند شب اول حتماً از محافظ پلاستیکی استفاده کنید تا در خواب ناخودآگاه به چشم فشاری وارد نشود.
• پرهیز از خم شدن و برداشتن وسایل سنگین: خم کردن سر به سمت پایین یا برداشتن اجسام سنگین باعث افزایش فشار داخل چشم شده و ممنوع است.

هفته‌ها و ماه‌های بعد

• استفاده از عینک آفتابی: هنگام خروج از منزل برای محافظت از چشم در برابر نور و گرد و غبار از عینک آفتابی استفاده کنید.
• پرهیز از شنا و ورزش‌های سنگین: تا ۱ ماه از رفتن به استخر، دریا و سونا و همچنین انجام ورزش‌های پربرخورد خودداری نمایید.

معاینات دوره‌ای منظم: حتماً در فواصل زمانی مشخص‌شده توسط پزشک (روز بعد عمل، هفته اول، ماه اول و سپس به‌صورت سالانه) مراجعه کنید تا فشار چشم و وضعیت سلامت لنز و قرنیه چک شود.

کاشت لنز داخل چشمی فِیکیک (Phakic IOL) یکی از ایمن‌ترین و پیشرفته‌ترین روش‌های اصلاح عیوب انکساری چشم است؛ اما برای دستیابی به بهترین نتیجه، بیمار باید کاندیدای مناسبی برای این عمل باشد.

کاندیداهای مناسب و موارد تجویز لنز فیکیک

افرادی که دارای شرایط زیر هستند، بیشترین سود را از جراحی کاشت لنز فیکیک می‌برند:

• افرادی با نمره چشم بسیار بالا: کسانی که به نزدیک‌بینی شدید (معمولاً بالای ۸- تا ۲۰- دیوپتر) یا دوربینی بالا مبتلا هستند و میزان ضعیفی چشم آن‌ها خارج از محدوده ایمن جراحی‌های لیزری (مانند لیزیک یا PRK) است.
• افرادی با قرنیه نازک یا غیرطبیعی: کسانی که ضخامت قرنیه آن‌ها برای تراش داده شدن با لیزر کافی نیست یا انحنا و شیب قرنیه مناسبی برای عمل‌های لیزری ندارند.
• مبتلایان به خشکی چشم شدید: افرادی که به دلیل خشکی چشم مزمن و شدید، امکان انجام جراحی‌های لیزری قرنیه را ندارند.
• تثبیت نمره چشم: افراد بین ۲۱ تا ۴۵ سال که شماره چشم آن‌ها حداقل به مدت یک سال تغییر نکرده باشد.
• عمق کافی اتاق قدامی چشم: داشتن فضای داخلی و عمق کافی در بخش جلویی چشم (که در معاینات تخصصی سنجیده می‌شود) جهت قرارگیری ایمن لنز بدون آسیب به قرنیه یا عدسی طبیعی.

تعداد کافی سلول‌های اندوتلیوم قرنیه: داشتن تراکم سلولی مناسب در لایه داخلی قرنیه که در عکس‌برداری‌های پیش از عمل ارزیابی می‌شود.

موارد منع مصرف (چه کسانی نباید از لنز فیکیک استفاده کنند؟)

انجام جراحی کاشت لنز فیکیک برای افراد زیر ممنوع است و پیشنهاد نمی‌شود:

• افراد زیر ۲۱ سال: به دلیل احتمال تغییر و عدم تثبیت شماره چشم.
• افراد بالای ۴۵ سال: که در آستانه ابتلا به پیرچشمی یا آب‌مروارید قرار دارند و روش‌های جراحی دیگر (نظیر تعویض عدسی) برای آن‌ها مناسب‌تر است.
• مبتلایان به بیماری‌های چشمی: شامل افراد مبتلا به آب‌سیاه (گلوکوم)، آب‌مروارید (کاتاراکت) یا التهاب‌های مزمن چشمی (یووئیت).
• بانوان باردار یا شیرده: به دلیل تغییرات هورمونی اثرگذار بر ساختار چشم.

اگرچه جراحی کاشت لنز فیکیک میزان موفقیت و رضایت بالایی دارد، اما مانند هر عمل جراحی دیگری ممکن است با برخی عوارض کوتاه‌مدت یا بلندمدت همراه باشد:

عوارض و خطرات کوتاه‌مدت (دوران اولیه پس از عمل)

• افزایش فشار داخل چشم (گلوکوم حاد): ممکن است طی روزها یا هفته‌های اول به دلیل التهاب، انسداد مسیر خروج مایع چشم یا حساسیت به قطره‌های کورتونی رخ دهد. این عارضه با قطره کنترل می‌شود، اما در صورت عدم پیگیری به‌موقع می‌تواند به عصب بینایی آسیب بزند.
• عفونت داخل چشمی (اندوفتالمیت): به دلیل ورود ابزار به داخل چشم، خطر بسیار کمی (کمتر از ۰.۱ درصد) برای بروز عفونت وجود دارد که با رعایت شرایط استریل و مصرف منظم قطره‌های آنتی‌بیوتیک قابل پیشگیری است.
• التهاب و سوزش چشم: احساس سوزش خفیف، التهاب و حس وجود جسم خارجی در چشم تا چند روز اول طبیعی بوده و با قطره‌های تجویزی مهار می‌شود.

عوارض و خطرات بلندمدت (نیازمند معاینات دوره‌ای سالانه)

• آب‌مروارید زودرس (کاتاراکت): اگر لنز کاشته‌شده بیش از حد به عدسی طبیعی چشم نزدیک باشد یا با آن برخورد کند، ممکن است به مرور زمان باعث کدر شدن عدسی طبیعی شود. در این صورت، جراح لنز فیکیک را خارج کرده و عمل تعویض عدسی انجام می‌دهد.
• کاهش سلول‌های اندوتلیوم قرنیه (Endothelial Cell Loss): قرنیه دارای یک لایه سلولی داخلی برای حفظ شفافیت خود است. حضور لنز فیکیک ممکن است به مرور زمان باعث کاهش تعداد این سلول‌ها شود؛ به همین دلیل ارزیابی سالانه این سلول‌ها ضروری است.
• جابه‌جایی یا انحراف لنز: در موارد بسیار نادر یا بر اثر ضربه شدید به صورت، ممکن است لنز کمی از جای خود تکان خورده و باعث تاری دید یا آستیگماتیسم شود.
• دیدن هاله و پخش نور در شب: ممکن است در محیط‌های کم‌نور، بازتاب نور یا هاله در اطراف چراغ‌ها دیده شود که معمولاً مغز به مرور زمان با آن سازگار می‌شود.

💡 مشاوره تخصصی و ارزیابی کاشت لنز فیکیک

اگر به دلیل نمره چشم بالا یا قرنیه نازک، کاندیدای عمل‌های لیزری نیستید، کاشت لنز فیکیک می‌تواند بهترین گزینه برای دستیابی به دید کامل باشد. جهت ارزیابی دقیق و مشاوره با دکتر سیامک زارعی قنواتی (استاد تمام و فوق‌تخصص قرنیه)، می‌توانید همین حالا نوبت خود را به صورت آنلاین ثبت کنید.

جراحی اسمایل (Small Incision Lenticule Extraction) جدیدترین و پیشرفته‌ترین نسل جراحی‌های لیزری چشم برای حذف دائمی عینک (به‌ویژه در افراد نزدیک‌بین و دارای آستیگماتیسم) است.

در این روش، برخلاف جراحی لیزیک که جراح مجبور بود لایه بزرگی از سطح قرنیه (فلپ) را برش بزند و کنار بگذارد، هیچ لایه بزرگی کنار زده نمی‌شود؛ بلکه تنها برشی بسیار میکروسکوپی (در حد ۲ الی ۴ میلی‌متر) روی قرنیه ایجاد می‌گردد. این روش دقیق، جراحی بدون فلپ بوده و آسیب به سطح قرنیه و اعصاب آن را به حداقل می‌رساند.

• بی‌حسی چشم: ابتدا قطره بی‌حسی داخل چشم ریخته می‌شود (بدون نیاز به هیچ‌گونه تزریق یا سوزن).
• شکل‌دهی لایه درونی: دستگاه لیزر فمتوسکندِ فوق‌العاده دقیق، بدون آسیب به سطح قرنیه، لایه بافتی بسیار نازک و عدسی‌شکلی (به نام لنتیکول) را در داخل قرنیه آماده می‌کند.
• خارج کردن بافت و اصلاح دید: جراح از طریق همان برش میکروسکوپی ۲ میلی‌متری، بافت لنتیکول را خارج می‌کند. با برداشتن این لایه، انحنای قرنیه اصلاح شده و نمره چشم صفر می‌شود.

مقایسه اسمایل با روش‌های قدیمی‌تر، برتری‌های ساختاری و بالینی مهمی را نشان می‌دهد:

• کاهش چشمگیر عوارض خشکی چشم: در لیزیک به دلیل ایجاد فلپ بزرگ، اعصاب سطح قرنیه قطع می‌شوند؛ اما در اسمایل به دلیل برش بسیار کوچک، اعصاب قرنیه دست‌نخورده باقی می‌مانند.
• حفظ ثبات و استحکام بالای قرنیه: عدم لایه‌برداری باعث حفظ ساختار و مقاومت طبیعی قرنیه می‌شود؛ که این ویژگی برای ورزشکاران، نظامیان و افراد در معرض ضربه عالی است.
• عدم وجود خطر جابه‌جایی فلپ: در لیزیک همیشه خطر جابه‌جایی لایه برش‌خورده بر اثر ضربه وجود دارد، اما در اسمایل اصلاً فلپی وجود ندارد.
• دوران نقاهت سریع و بدون درد: برخلاف PRK و لازک که ۳ تا ۴ روز درد و سوزش شدید دارند، عمل اسمایل تقریباً بدون درد است و سطح قرنیه سالم باقی می‌ماند.

میزان درد: عمل کاملاً بدون درد است. در حین عمل تنها یک فشار بسیار خفیف چندثانیه‌ای احساس می‌شود. بعد از عمل نیز به دلیل عدم دست‌کاری اعصاب، احساس سوزش و درد ناچیز است.

مدت زمان جراحی: کل زمان حضور بیمار در اتاق عمل برای هر دو چشم حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه است، اما تابش واقعی لیزر برای هر چشم تنها ۲۴ تا ۳۰ ثانیه زمان می‌برد.

برای انجام جراحی اسمایل، داشتن شرایط زیر الزامی است:

شرایط عمومی و سنی

• سن مناسب: حداقل ۱۸ سال (ترجیحاً بالای ۲۰ سال) تا رشد کره چشم متوقف شده باشد.
• ثابت بودن شماره چشم: نمره چشم باید حداقل به مدت ۱ سال ثابت مانده باشد (تغییرات زیر ۰.۵ نمره قابل قبول است).
• محدوده نمره چشم: نزدیک‌بینی از ۱.۵- تا ۱۰- دیوپتر و آستیگماتیسم تا ۵- دیوپتر. (توجه: اسمایل برای درمان دوربینی کاربرد ندارد).
• ضخامت کافی قرنیه و سلامت کامل چشم: عدم ابتلا به قوز قرنیه، آب‌سیاه، عفونت فعال و عدم بارداری یا شیردهی.

• افراد نزدیک‌بین و آستیگمات که خواهان دقیق‌ترین روش جراحی هستند.
• ورزشکاران و افراد با فعالیت بدنی بالا (مانند نظامیان، شناگران و ورزشکاران رزمی).
• افرادی که از خشکی چشم بعد از عمل می‌ترسند یا زیاد با کامپیوتر کار می‌کنند.
• شاغلین و افرادی که به دنبال سریع‌ترین زمان بازگشت به کار هستند.

جراحی اسمایل بسیار ایمن است، اما مانند هر عمل دیگری ممکن است با برخی عوارض موقت همراه باشد:

عوارض احتمالی (موقتی و نادر)

• تاری دید و دیدن هاله: تا چند روز یا چند هفته اول طبیعی است و به مرور برطرف می‌شود.
• خشکی چشم خفیف: بسیار کمتر از لیزیک است و با قطره اشک مصنوعی کنترل می‌شود.
• کاهش دید در شب: تا زمان ترمیم کامل ممکن است رانندگی در شب نیاز به تمرکز بیشتری داشته باشد.

• بازگشت به فعالیت‌های روزمره: اکثر بیماران ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از عمل می‌توانند مطالعه و کار با تلفن همراه و کامپیوتر را آغاز کنند.
• تثبیت دید: بینایی از روز اول بسیار بهتر می‌شود، اما شفافیت ۱۰۰٪ و نهایی معمولاً ۱ تا ۴ هفته زمان می‌برد.

اقدامات قبل از عمل

• قطع استفاده از لنز: عدم استفاده از لنز نرم حداقل ۱ هفته و لنز سخت ۳ تا ۴ هفته قبل از عمل.
• عدم استفاده از آرایش و عطر: پرهیز از آرایش چشم، کرم دور چشم و عطر از ۲ تا ۳ روز قبل.
• شستشوی پلک‌ها: شستشوی مژه‌ها و پلک‌ها با شامپو بچه در شب قبل از عمل.

نکات حین عمل

حفظ آرامش کامل، نگاه کردن به نقطه نورانی بالای سر (حدود ۳۰ ثانیه) و عدم نگرانی از پلک زدن (به دلیل وجود نگهدارنده پلک).

مراقبت‌های بعد از عمل

• روز اول: استراحت کامل، عدم لمس چشم‌ها و استفاده از عینک آفتابی حتی داخل منزل.
• قطره‌ها و بهداشت: مصرف منظم قطره‌های تجویزی و پرهیز از تماس آب و شامپو با چشم تا ۵ روز.
• ورزش و آرایش: پرهیز از ورزش سنگین و آرایش چشم تا ۲ هفته؛ عدم استفاده از استخر و سونا تا ۱ ماه.

تغییر شکل قرنیه در عمل اسمایل دائمی است و بافت برداشته‌شده دوباره رشد نمی‌کند. احتمال بازگشت شماره چشم نزدیک به صفر است، مگر در شرایط استثنایی زیر:

• عدم ثبات شماره چشم قبل از عمل (جراحی در سنین پایین).
• تغییرات طبیعی چشم با افزایش سن (مانند بروز پیرچشمی در بالای ۴۰ سالگی).
• تغییرات هورمونی شدید (مانند دوران بارداری).

در صورت داشتن سن مناسب و ثبات نمره چشم، نتیجه جراحی اسمایل تا پایان عمر باقی خواهد ماند.

💡 مشاوره و تعیین وقت معاینه جراحی اسمایل

اگر قصد انجام جراحی اسمایل برای حذف دائمی عینک را دارید، تعیین دقیق ضخامت قرنیه و بررسی سلامت چشم گام نخست است. می‌توانید جهت انجام معاینات تخصصی و مشاوره با دکتر سیامک زارعی قنواتی (استاد تمام و فوق‌تخصص قرنیه)، همین حالا نوبت خود را به صورت آنلاین ثبت کنید.

پیوند قرنیه یا کراتوپلاستی (Keratoplasty)، عمل جراحی تخصصی است که در آن لایه کدرشده، آسیب‌دیده یا تغییرشکل‌یافته قرنیه بیمار برداشته شده و با یک قرنیه شفاف و سالم از فرد اهداکننده (تامین‌شده توسط بانک چشم) جایگزین می‌شود.

روش‌های انجام پیوند قرنیه:

• روش تمام‌ضخامت (PK - Penetrating Keratoplasty): در این روش تمامی لایه‌های قرنیه بیمار برداشته شده، قرنیه جدید جایگزین می‌شود و با بخیه‌های بسیار ظریف میکروسکوپی در جای خود دوخته می‌شود.
• روش لایه‌ای پیشرفته (DALK / DSAEK / DMEK): در این روش‌های نوین، پزشک جراح تنها لایه آسیب‌دیده (سطحی یا عمقی) را تعویض کرده و لایه‌های سالم قرنیه خود بیمار حفظ می‌شوند. این اقدام سرعت بهبودی را چند برابر افزایش می‌دهد.

هنگامی که قرنیه شفافیت خود را از دست بدهد یا ساختار آن دچار تغییراتی شود که نتوان دید بیمار را با عینک یا لنزهای معمولی اصلاح کرد، جراحی پیوند انجام می‌شود:

• قوز قرنیه (کراتوکنوس) بسیار پیشرفته: زمانی که قرنیه بیش از حد نازک، مخروطی یا دچار تیرگی شده باشد.
• کدورت و لک قرنیه: ناشی از سوختگی‌های شیمیایی، ضربه، یا عفونت‌های شدید چشمی (مانند تبخال چشمی).
• ورم و دیستروفی قرنیه: آسیب به سلول‌های لایه داخلی قرنیه که باعث تجمع آب و تاری دید می‌شود (مانند دیستروفی فوکس).
• سوراخ شدن یا زخم‌های غیرقابل ترمیم قرنیه.

اقدامات قبل از عمل — پیوند قرنیه (کراتوپلاستی)

• معایانات دقیق چشمی: ابعاد و وضعیت سلامت چشم به طور دقیق بررسی می‌شود تا بافت پیوندی مناسب از بانک چشم سفارش داده شود.
• کنترل بیماری‌های زمینه‌ای: در صورت ابتلا به بیماری‌هایی نظیر فشار چشم (آب‌سیاه) یا عفونت‌های فعال، ابتدا باید این مشکلات درمان شوند.
• قطع یا تنظیم داروها: طبق نظر جراح، برخی از داروها یا قطره‌های مصرفی ممکن است موقتاً قطع یا تغییر داده شوند.

مراقبت‌های حین عمل

• بدون احساس درد: عمل تحت بی‌حسی موضعی همراه با آرام‌بخش یا بیهوشی عمومی انجام می‌شود و بیمار هیچ‌گونه دردی احساس نمی‌کند.
• مدت زمان جراحی: این عمل معمولاً بین ۱ تا ۲ ساعت به طول می‌انجامد.

مراقبت‌های بعد از عمل (بسیار حیاتی)

• استفاده منظم و دقیق از قطره‌ها: قطره‌های کورتونی برای جلوگیری از رد پیوند و قطره‌های آنتی‌بیوتیک برای پیشگیری از عفونت، نقش حیاتی دارند.
• محافظت فیزیکی از چشم: تا چند هفته هنگام خواب باید از شیلد (محافظ چشمی) استفاده کرده و از مالیدن یا فشار آوردن به چشم کاملاً خودداری شود.
• جلوگیری از ورود آب به چشم: تا زمانی که پزشک معالج اجازه نداده است، نباید آب وارد چشم شود.
• پرهیز از سنگینی و خم شدن: دولا شدن زیاد یا بلند کردن اجسام سنگین باعث افزایش فشار داخل چشم شده و ممنوع است.

پیوند قرنیه فرآیندی تدریجی و نیازمند صبوری است؛ بنابراین نباید انتظار داشت بلافاصله پس از عمل، دید بیمار ۱۰۰٪ شود:

• چند روز اول: ممکن است چشم کمی قرمز، حساس به نور یا دارای سوزش خفیف باشد.
• ماه‌های اول: میزان دید بیمار قدم به قدم بهتر می‌شود، اما هنوز به وضعیت نهایی نرسیده است.
• کشیدن بخیه‌ها: در پیوند تمام‌ضخامت، بخیه‌ها فوق‌العاده میکروسکوپی و نازک هستند و معمولاً ۶ ماه تا ۱ سال بعد از عمل برداشته می‌شوند. کشیدن بخیه کاملاً بدون درد است و کیفیت دید را به میزان چشمگیری شفاف‌تر می‌کند.
• بازگشت به فعالیت روزمره: بسته به نوع شغل و میزان بهبود بینایی، بیمار معمولاً می‌تواند پس از گذشت یک هفته به کارهای سبک بازگردد؛ اگرچه فعالیت‌های شدید و سنگین تا چند هفته ممنوع است.

یکی از مزیت‌های بزرگ قرنیه، نداشتن رگ‌های خونی است؛ به همین دلیل میزان موفقیت پیوند قرنیه بالای ۹۰٪ بوده و بسیار ایمن‌تر از سایر اعضای بدن است. با این حال، سیستم ایمنی بدن ممکن است قرنیه جدید را به‌عنوان یک «بافت بیگانه» شناسایی کرده و به آن حمله کند. رد پیوند ممکن است در هر زمانی (از چند هفته تا چند سال بعد) رخ دهد، اما در سال اول شایع‌تر است.

علائم هشداردهنده رد پیوند (قانون RSVP):

در صورت مشاهده علائم زیر، باید سریعاً (ظرف ۲۴ ساعت) به چشم‌پزشک مراجعه شود:

• R - Redness: قرمزی ناگهانی چشم
• S - Sensitivity to light: حساسیت شدید به نور
• V - Vision loss: افت ناگهانی یا تاری دید
• P - Pain: احساس درد در چشم

⚠️ نکته حیاتی: در صورت مراجعه به‌موقع، در اکثر مواقع رد پیوند با قطره‌های قوی کورتونی کنترل شده و بافت پیوندی و بینایی چشم نجات پیدا می‌کند.

هدف اصلی از این جراحی، بازگرداندن شفافیت به قرنیه است. پس از طی شدن دوران بهبودی، اکثر بیماران دید بسیار بهتری نسبت به قبل از عمل تجربه می‌کنند. با این حال، تقریباً تمامی بیماران برای رسیدن به دید کاملاً شفاف و اصلاح آستیگماتیسم طبیعی بعد از عمل، نیاز به عینک یا لنزهای تخصصی (مانند لنزهای اسکلرال) خواهند داشت. حداکثر زمان لازم برای تثبیت و التیام کامل پیوند قرنیه ممکن است یک سال یا بیشتر به طول بینجامد.

💡 مشاوره و تعیین نوبت پیوند قرنیه

اگر به دلیل قوز قرنیه پیشرفته، کدورت یا آسیب‌های چشمی نیازمند ارزیابی پیوند قرنیه هستید، می‌توانید جهت بررسی شرایط چشم و مشاوره با دکتر سیامک زارعی قنواتی (استاد تمام و فوق‌تخصص قرنیه)، همین حالا نوبت خود را به صورت آنلاین ثبت کنید.

در جراحی مدرن آب‌مروارید که به آن فاکو (Phacoemulsification) گفته می‌شود، نیازی به استفاده از تیغ‌های جراحی بزرگ یا بی‌هوشی عمومی و سنگین نیست. در این روش، جراح ابتدا برشی بسیار میکروسکوپی (حدود ۲ میلی‌متر) روی قرنیه ایجاد می‌کند. سپس با استفاده از امواج مافوق صوت (اولتراسوند)، عدسی کدرشده و کهنه خرد و تخلیه می‌شود و در نهایت، یک عدسی شفاف، تاشو و دائمی داخل چشم قرار می‌گیرد.

به طور کلی، افرادی که شرایط زیر را تجربه می‌کنند، کاندیدای مناسبی برای جراحی آب‌مروارید (کاتاراکت) هستند:

• کاهش کیفیت زندگی: تاری دید مانع انجام فعالیت‌های روزمره مانند مطالعه، رانندگی (به‌ویژه در شب)، تماشای تلویزیون یا تشخیص چهره افراد شود.
• افت دید غیرقابل اصلاح با عینک: تغییر شماره عینک دیگر نتواند دید شفافی برای بیمار ایجاد کند.
• ایجاد خطرات جانبی: تاری دید باعث اختلال در تعادل یا افزایش ریسک زمین‌خوردن (به‌خصوص در افراد سالمند) شود.
• جلوگیری از عوارض بعدی: آب‌مروارید به‌قدری سفت یا متورم شده باشد که خطر بالا رفتن فشار چشم و ابتلا به آب‌سیاه (گلوکوم) را ایجاد کند.

اقدامات قبل از عمل (آماده‌سازی)

• تعیین شماره عدسی (بیومتری): با یک عکس‌برداری ساده و دقیق، شماره عدسی مصنوعیِ مناسب برای کاشت داخل چشم محاسبه می‌شود.
• کنترل بیماری‌های زمینه‌ای: میزان فشار خون و قند خون (به‌ویژه در بیماران دیابتی) باید کاملاً تنظیم و کنترل شود.
• بررسی داروهای مصرفی: در صورت مصرف داروهای رقیق‌کننده خون (مانند آسپرین یا وارفارین) یا داروهای پروستات، حتماً باید موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
• استفاده از قطره‌های پیشگیرانه: ممکن است جراح از ۱ تا ۳ روز قبل از عمل، قطره‌های آنتی‌بیوتیک یا ضدالتهاب تجویز کند.
• شستشوی صورت: شب قبل و صبح روز عمل، صورت و پلک‌ها را با شامپو بچه بشویید.

مراقبت‌های حین عمل — جراحی آب‌مروارید (فاکو)

• بدون بیهوشی و بدون درد: عمل معمولاً تنها با قطره بی‌حسی انجام می‌شود (حتی نیازی به تزریق آمپول دور چشم نیست).
• مدت زمان بسیار کوتاه: کل روند جراحی برای هر چشم حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول می‌کشد.
• آنچه بیمار احساس می‌کند: بیمار هیچ‌گونه درد یا حس ناخوشایندی ندارد و فقط نورهای رنگی یا سایه حرکت دست جراح را می‌بیند.
• عدم نیاز به بستری: بیمار پس از حدود نیم ساعت استراحت در کلینیک، مرخص شده و به منزل بازمی‌گردد.

مراقبت‌های حیاتی بعد از عمل

بهبودی سریع و دست‌یابی به دید شفاف، به رعایت دقیق نکات زیر بستگی دارد:

• استفاده منظم از قطره‌ها: قطره‌های آنتی‌بیوتیک و کورتونی طبق دستور دقیق پزشک مصرف شوند (حتماً دست‌های خود را قبل از مصرف قطره بشویید).
• خودداری از مالش چشم (مهم‌ترین اصل): تا چند هفته مطلقاً نباید به چشم فشاری وارد شود یا مالیده شود.
• استفاده از شیلد (محافظ چشمی): هنگام خواب تا یک هفته حتماً از شیلد محافظ استفاده کنید تا از برخورد ناخواسته دست با چشم جلوگیری شود.
• پرهیز از تماس آب و شامپو با چشم: تا ۳ الی ۵ روز نباید آب وارد چشم شود (استحمام از گردن به پایین مانعی ندارد).
• استفاده از عینک آفتابی: هنگام خروج از منزل حتماً از عینک آفتابی استفاده کنید؛ چراکه چشم تا مدتی به نور حساس‌تر است.
• پرهیز از فشار و خم شدن: از دولا شدن زیاد، برداشتن اجسام سنگین (بالای ۵ کیلوگرم) و عطسه یا سرفه شدید خودداری کنید تا فشار داخل چشم افزایش نیابد.

جراحی آب‌مروارید یکی از ایمن‌ترین جراحی‌های دنیاست (با میزان موفقیت بالای ۹۸٪)؛ اما مانند هر جراحی دیگری ممکن است با عوارض بسیار نادری همراه باشد:

عوارض موقت و خفیف (شایع و قابل درمان)

• سوزش، خارش و احساس وجود شن یا جسم خارجی در چشم (معمولاً با قطره‌های چشمی برطرف می‌شود).
• تاری دید موقت یا التهاب خفیف چشم در چند روز نخست.
• حساسیت به نور یا دیدن هاله اطراف نورها.

عوارض جدی‌تر اما بسیار نادر

• عفونت داخل چشم (Endophthalmitis): نادرترین اما مهم‌ترین عارضه (احتمال کمتر از ۱ در ۱۰۰۰) است؛ به همین دلیل مصرف منظم قطره‌های آنتی‌بیوتیک و تمیز نگه داشتن چشم حیاتی است.
• ورم مرکز شبکیه (ادم ماکولا): به‌ویژه در بیماران دیابتی رخ می‌دهد که با قطره یا تزریق تخصصی درمان می‌شود.
• پارگی کپسول خلفی عدسی: افتادن بخشی از عدسی که جراح با تکنیک‌های پیشرفته آن را مدیریت و جمع‌آوری می‌کند.
• جابه‌جایی یا عدم قرارگیری درست عدسی کاشته‌شده.

چه کسانی در معرض خطر بیشتری قرار دارند؟ (عوامل پرخطر)

افرادی که دارای شرایط زیر هستند، باید قبل و بعد از عمل تحت مراقبت و ارزیابی دقیق‌تری قرار گیرند:

• افراد مبتلا به دیابت پیشرفته (افزایش ریسک ورم شبکیه بعد از عمل).
• افراد دارای قوز قرنیه (کراتوکنوس) یا خشکی چشم شدید.
• مبتلایان به بیماری آب‌سیاه (گلوکوم).
• افرادی با سابقه ضربه شدید به چشم یا جراحی‌های چشمی قبلی.

💡 مشاوره و رزرو نوبت جراحی آب‌مروارید

اگر خود یا عزیزانتان با علائم آب‌مروارید و افت کیفیت دید مواجه هستید، می‌توانید جهت ارزیابی دقیق، تعیین شماره عدسی و رزرو نوبت معاینه توسط دکتر سیامک زارعی قنواتی، همین حالا از طریق سامانه نوبت‌دهی آنلاین اقدام کنید.